Türk rock tarihi anlatılırken hep aynı isimler dolaşır; oysa sahnenin altında, bir dönem ciddi iş yapmış ama bugün neredeyse kimsenin hatırlamadığı gruplar var. Bu yazıda kuruluşu 1964’e kadar giden on grubu, kronolojik sırayla ve kaynaklarıyla ele aldık.
Kısa cevap: Türk rock’ın unutulmuş grupları arasında Mavi Işıklar (1964), Kaygısızlar (1960’lar), Apaşlar (1960’ların ortası), Haramiler (1966), Kardaşlar (1970’ler), 3 Hürel (1970), Kramp (1984), Objektif (1988), Zen (1988) ve Radical Noise (1992) bulunur. Bu grupların bir kısmı dağıldı, bir kısmı adını koruyup kadrosunu değiştirdi, bir kısmı ise kayıtlarını dijital arşive hiç taşıyamadı.
Bu liste nasıl hazırlandı
Bu yazı bir “en iyi” iddiası değil, bir hatırlatma listesidir. Grupların kuruluş yılları, kadroları ve albüm bilgileri Vikipedi maddelerinden alındı. Sıralama kronolojiktir; beğeni sırası değildir. Listeye girmenin tek ölçütü grup olması ve kuruluş yılının kaynaklı olmasıdır.
Listeye alınmayanlar da var: Kesmeşeker, Bulutsuzluk Özlemi ve Duman gibi isimler geniş kitlelerce bilindiği için bu yazının konusu değil. Onlar Türk Rock Tarihi yazısında ve 90’ların En İyi Türk Rock Grupları listesinde yer alıyor.
Unutulmuş Türk rock grupları (kuruluş yılına göre)
- Mavi Işıklar (1964) - Çetin ve Metin Yavuzdoğan kardeşler, Nejat Toksoy, Cihat Günaydın ve Zamir Manisa tarafından 7 Eylül 1964’te kuruldu. 1960’ların rock rüzgârının estiği dönemde ses getiren şarkılar yaptı; bugün adı yalnızca dönem derlemelerinde geçiyor.
- Kaygısızlar (1960’lar) - Barış Manço ile yaptığı çalışmalarla tanınan grup. Kadrosundaki Mazhar Alanson ve Fuat Güner daha sonra MFÖ’yü kurdu; grubun kendi adı ise kurucularının sonraki kariyerinin gölgesinde kaldı.
- Apaşlar (1960’lar) - 1960’larda etkin olan ve Cem Karaca ile birlikte çalışan grup. Anadolu rock’ın ilk yıllarındaki bu birliktelik, Cem Karaca’nın sonraki grupları kadar anılmıyor.
- Haramiler (1966) - Uğur Dikmen tarafından Eskişehir çıkışlı olarak kuruldu. 1968’de Altın Mikrofon yarışmasında ikinci oldu ve kısa süre sonra dağıldı; 1990’ların ortasında kurucularından izin alınarak aynı adla yeniden kuruldu.
- Kardaşlar (1970’ler) - Cem Karaca, Ersen Dinleten ve Selda Bağcan gibi isimlere eşlik eden grup. Eşlik ettiği solistler ünlendi, grubun kendisi kayıtların künyesinde kaldı.
- 3 Hürel (1970) - Onur, Haldun ve Feridun Hürel kardeşler tarafından Trabzon’da kurulan Anadolu rock grubu. Kardeş üçlüsünün besteleri dönemin en özgün işlerinden biriydi.
- Kramp (1984) - Nezih Onur, Doğan Sakin ve İdris Tübcil tarafından İstanbul’da kuruldu; vokal kadrosu zaman içinde değişti. Lan N’oldu ve İstanbul Sokakları albümleri var.
- Objektif (1988) - Samsun çıkışlı hard rock ve heavy metal grubu. İlk albümü Tımarlı Hastane 1990’da yayımlandı; grup bugün de Vecdi Yücalan önderliğinde üretmeye devam ediyor ama 90’ların ana akımına hiç girmedi.
- Zen (1988) - Boğaziçi Üniversitesi’nde kuruldu; toplu doğaçlama tarzını benimsedi ve 1970’lerin saykodelik rock’ı ile punk’tan etkilendi. 1993’te Sonic Youth’un gitaristi Thurston Moore ile sahne aldı.
- Radical Noise (1992) - Emre Şahin ve Sinan Ünal tarafından İstanbul’da kuruldu; Türkiye’nin öncü hardcore punk gruplarından biri kabul edilir. Öncü olduğu tür, Türkiye’de hiçbir zaman geniş bir kitleye ulaşmadı.
Neden bu gruplar unutuldu?
Unutulma kişisel bir başarısızlık değil, çoğunlukla yapısal bir sonuç. Üç neden öne çıkıyor:
- Kayıtların yeniden basılmaması. Dönemin plağı veya kaseti tükendiğinde eseri ayakta tutacak bir sonraki basım yapılmadı. Bugün aynı albümün dijital platformlarda bulunmaması, dinleyicinin o gruba ulaşmasını neredeyse imkânsız hâle getiriyor.
- Grup adının solist adının gerisinde kalması. Kardaşlar ve Kaygısızlar örneğinde olduğu gibi, grup büyük bir soliste eşlik ettiğinde dönemin basını ve dinleyicisi solisti yazdı; grubun kendi kimliği kayıt künyesinde kaldı.
- Sahne kayıtlarının arşivlenmemesi. 60’lar ve 70’lerde canlı kayıt almak pahalıydı; konser kaydı olmayan gruplar varlığını yalnızca plakla kanıtlayabiliyordu, o plak da tükendiğinde grup tarihten siliniyordu.
Kayıp kayıtlar nerede?
Elimizde somut kayıt olarak kalanlar sınırlı: Kramp’ın Lan N’oldu ve İstanbul Sokakları albümleri, Objektif’in Tımarlı Hastane albümü, Radical Noise’un 90’lardaki kayıtları ve Zen’in deneysel kayıtları bilinen örnekler. Mavi Işıklar, Apaşlar ve Kardaşlar için ise bugün ulaşılan kaynakların çoğu dönem derlemeleri ve yeniden basımlardır; bu grupların bütün üretimi tek bir arşivde toplanmış değil.
Bu tablo, dijital arşivleme işinin neden önemli olduğunu gösteriyor: bir grubun unutulması ile kayıtlarının bulunamaması neredeyse aynı şey.
Bugün hâlâ üretenler
Listedeki her isim geçmişte kalmış değil. Objektif kuruluşundan bu yana kesintili de olsa üretmeye devam ediyor. Haramiler 1990’ların ortasında, özgün kadronun izniyle aynı adla yeniden kuruldu. 2000’lerde kurulan ve ilk albümü öncesinde Organize İşler ile Dondurmam Gaymak filmlerine müzik veren Kırıka ise hâlâ sahnede; ama adı ana akım listelerinde geçmiyor. Bu da “unutulmuş” kavramının bir yokluk değil, görünürlük sorunu olduğunu gösteriyor.
Bu yazı serinin 5/12 yazısıdır. Serinin tamamı: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne · En İyi 50 Türk Rock Albümü · 90’ların En İyi Türk Rock Grupları · 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları · En İyi Türk Rock Şarkıları · Anadolu Rock Nedir? · Türkiye’de Alternatif Rock · Türkiye’de Punk Rock · Türkiye’de Grunge · Türk Rock’ın En İyi Cover’ları · Türk Rock’ın Kayıp Kayıtları
Sık sorulan sorular
Türk rock’ın en unutulmuş grubu hangisi?
1964’te kurulan Mavi Işıklar, kuruluş yılı en eski olan ve bugünkü bilinirliği en düşük gruplardan biridir. 1960’ların rock dalgasında adı geçen grup, sonraki dönemlerde neredeyse hiç anılmıyor.
Altın Mikrofon yarışmasına katılan gruplar hangileri?
Haramiler 1968’de Altın Mikrofon yarışmasında ikinci oldu. Yarışma, 1960’ların rock grupları için görünürlük kapısıydı; dereceye giren grupların birçoğu yarışma sonrası dağıldı veya kadro değiştirdi.
MFÖ hangi gruptan çıktı?
MFÖ’nün iki üyesi, Mazhar Alanson ve Fuat Güner, 1960’larda Barış Manço ile çalışan Kaygısızlar grubundaydı. Grubun adı bugün MFÖ’nün kuruluş hikâyesi anlatılırken geçiyor.
3 Hürel kimlerden oluşuyordu?
3 Hürel, Onur, Haldun ve Feridun Hürel kardeşler tarafından 1970’te Trabzon’da kuruldu. Grup, Anadolu rock’ın kardeş kadrolu ender örneklerinden biridir.
Türkiye’nin ilk hardcore punk grubu hangisi?
Radical Noise, 1992’de İstanbul’da Emre Şahin ve Sinan Ünal tarafından kuruldu ve Türkiye’nin öncü hardcore punk gruplarından biri kabul edilir.
Kaynaklar
- Vikipedi: Mavi Işıklar, Kaygısızlar, Apaşlar, Haramiler, Kardaşlar, 3 Hürel, Kramp, Objektif, Zen ve Radical Noise maddeleri.
- Dönem derlemeleri ve Altın Mikrofon yarışması kayıtları (Haramiler 1968).
Not: Kadrosu zaman içinde tamamen değişen gruplarda kurucu kadro esas alındı. Haramiler örneğinde 1966’da kurulan grup ile 1990’larda aynı adla kurulan topluluk aynı grup değildir; metinde bu ayrım belirtildi.
Bu yazı dizinin beşinci parçası: 2000’lerin gruplarını 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları yazısında, dönemin albüm kanonunu En İyi 50 Türk Rock Albümü listesinde bulabilirsiniz.