Türkiye’de Grunge: 1990’ların Seattle Etkisi ve Kronolojik 10 Durak

Grunge, 1980’lerin ortasında ABD’nin Washington eyaletinde, çoğunlukla Seattle bölgesinde alternatif rock’ın bir alt türü olarak doğdu ve 1990’ların başında hızla yayıldı. Türkiye’ye etkisi ise doğrudan bir kopyalama değil, cover grupları ve Türkiye’ye dönen müzisyenler üzerinden işleyen bir aktarım oldu. Bu yazıda Türkiye’de grunge etkisinin kronolojik durakları, kaynaklarla doğrulanmış biçimde sıralandı.

Kısa cevap: Türkiye’de grunge etkisi 1990’ların başında İstanbul’da grunge cover’ları çalan gruplarla başladı. Kaan Tangöze ile Ari Barokas’ın grubu Mad Madame ve Kaan Tangöze’nin Yakup Trana ile çaldığı cover grupları bu dönemin ilk halkası. 1994’te ikilinin Seattle’a gitmesi bağlantıyı doğrudan kurdu; 1999’da Duman’ın kurulmasıyla grunge, arabesk ve halk müziğiyle birleşerek Türkiye’ye özgü bir sese dönüştü.

Grunge nedir?

Vikipedi’ye göre grunge, bazen “Seattle sound” olarak da adlandırılır ve 1980’lerin ortasında ABD’nin Washington eyaletinde, çoğunlukla Seattle bölgesinde alternatif rock’ın bir alt türü olarak ortaya çıktı. İlk grunge oluşumları Seattlelı bağımsız plak şirketi Sub Pop etrafında şekillendi; 1990’ların başında popülaritesi hızla artarak Kaliforniya ve diğer eyaletlere yayıldı.

Türkiye’de bu dalganın karşılığı, 1990’ların ortasında kurulan ve sert gitarlarla Türkçe sözleri birleştiren gruplarda görüldü. Etki, plak şirketi düzeyinde değil, müzisyen hareketliliği üzerinden geldi: Seattle’da eğitim gören ve orada çalan Türk müzisyenler ülkeye döndüklerinde bu sound’u taşıdı.

Bu liste nasıl hazırlandı

• Yıllar Vikipedi maddelerinden alındı.
• Sıralama kronolojiktir; 1990’ların başından 2010’lara uzanır.
• Listede grup, albüm ve olay durakları birlikte yer alıyor; çünkü Türkiye’de grunge bir tür olarak değil, bir etki olarak yayıldı ve etkinin izini sürmek için müzisyen hareketliliğini de yazmak gerekiyor.

Kronolojik 10 durak

1. Grunge cover grupları (1990’ların başı, İstanbul) - Yakup Trana, 1990’lı yıllarda Duman’ın vokalisti Kaan Tangöze ile İstanbul’da grunge cover’ları yapan gruplarda yer aldı. Türkiye’de grunge’ın ilk görünürlüğü orijinal şarkılarla değil, cover repertuvarlarıyla sağlandı.
2. Mad Madame - Kaan Tangöze, liseden sonra Ari Barokas ile birlikte “Mad Madame” isimli grunge/cover grubunu kurdu ve grup iki yıl kadar faaliyet gösterdi.
3. Seattle bağlantısı (1994) - Kaan Tangöze ve Yakup Trana, müzik eğitimi için 1994’te ABD’nin Seattle kentine gitti. İki yılın ardından yolları ayrıldı: Trana Seattle’da kalırken Tangöze Türkiye’ye döndü.
4. “LaLaLa”nın ABD’de yayımlanması - Kaan Tangöze’nin Seattle’da yazdığı “LaLaLa” parçası, ABD’de yayınlanan iki toplama albümde yer aldı. Türkiye’de grunge etkisinin belgelenmiş ilk örneklerinden biri bu kayıt oldu.
5. Outside / Kurban (1995-1997) - Kurban 1995’te “Outside” adıyla kuruldu ve bu isim altında İngilizce şarkılar çaldı. Grup 1997’de adını Kurban olarak değiştirdi ve aynı yıl Roxy Müzik Yarışması’nda üçüncü oldu.
6. **Nekropsi ve Mi Kubesi (1997)** - Vikipedi’nin grubu “Türk deneysel progresif rock grubu” olarak tanımladığı Nekropsi’nin Mi Kubesi albümü 1997’de çıktı. Seattle sonrası alternatif dalganın Türkiye’deki deneysel karşılığı oldu.
7. Duman’ın kurulması (1999) - Kaan Tangöze, Batuhan Mutlugil ve Ari Barokas ile 1999’da Duman’ı kurdu. Grup, Amerikan grunge ve alternatif rock’ı Türkiye’ye özgü arabesk ve halk müziğiyle birleştiren tarzıyla tanındı.
8. “Eski Köprünün Altında”nın çıkışı (1999) - Duman’ın ilk stüdyo albümü aynı yıl yayımlandı. Grunge’ın Türkçe sözlü rock’a yerleşmesinde bu albüm dönüm noktası sayılır.
9. Metallica Ali Sami Yen konseri (1999) - Kurban, Metallica’nın Ali Sami Yen Stadyumu’nda verdiği konserde alt grup olarak sahne aldı. Sert sound’un geniş kitleye ulaştığı bu konser, 90’ların kapanışında rock sahnesinin ölçeğini gösterdi.
10. Çilekeş ve devamı (2002-2011) - Çilekeş 2002’de Ankara’da kuruldu ve 2005’teki Y.O.K albümüyle dönemin sert sound’unu temsil etti. Grup dağıldığını resmen ilan etmedi; 2011’den beri albüm ve konser açısından pasif. 2020’de grubun bazı üyeleri Lalalar’ı kurdu, vokal Görkem Karabudak solo devam etti.

Grunge’ın Türkiye’de dönüşmesi

Türkiye’de grunge hiçbir zaman Seattle’daki gibi bir alt kültür hareketi olarak kurumsallaşmadı. Bunun yerine iki yolla yayıldı: cover grupları ve müzisyen hareketliliği. İkinci adımda, Duman örneğinde olduğu gibi, sound Türkçe sözlü rock’ın içine yerleşti ve arabesk ile halk müziği ezgileriyle karıştı.

Bu karışım 90’ların genel tablosuyla tutarlıdır: Vikipedi’nin “Rock müzik” maddesi 1990’lardan itibaren alternatif rock’ın öne çıktığını, grunge, Britpop ve indie rock formlarıyla ana akım hâline geldiğini belirtir. Türkiye’de bu sürecin sonucu, 2000’lerde Duman’ın grubun en geniş kitleye ulaşan rock grubu olmasıydı.

Dönemin bütünü için Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne, 90’lar grupları için 90’ların En İyi Türk Rock Grupları ve alternatif sahne için Türkiye’de Alternatif Rock yazılarına bakabilirsiniz.

Bu yazı serinin 10/12 yazısıdır. Serinin tamamı: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne · En İyi 50 Türk Rock Albümü · 90’ların En İyi Türk Rock Grupları · 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları · Unutulmuş Türk Rock Grupları · En İyi Türk Rock Şarkıları · Anadolu Rock Nedir? · Türkiye’de Alternatif Rock · Türkiye’de Punk Rock · Türk Rock’ın En İyi Cover’ları · Türk Rock’ın Kayıp Kayıtları

Sık sorulan sorular

Grunge nedir kısaca?

Grunge, 1980’lerin ortasında Seattle bölgesinde alternatif rock’ın alt türü olarak doğan ve 1990’ların başında popülerleşen müzik türüdür. Türkiye’de bir tür olarak değil, 90’larda cover grupları ve müzisyen hareketliliğiyle yayılan bir etki olarak görüldü.

Türkiye’de grunge hangi grupla başladı?

İlk görünürlük 1990’ların başında İstanbul’da grunge cover’ları çalan gruplarla sağlandı; bu gruplarda Duman’ın vokalisti Kaan Tangöze ile gitarist Yakup Trana birlikte çaldı. Kaan Tangöze’nin Ari Barokas ile kurduğu Mad Madame de bu dönemin gruplarındandır.

Duman grunge mı?

Duman’ın tarzı grunge’ın doğrudan bir kopyası değil; grup Amerikan grunge ve alternatif rock’ı Türkiye’ye özgü arabesk ve halk müziğiyle birleştirdi. Vikipedi’nin grup maddesi de tarzı bu şekilde tanımlar.

Türkiye’de grunge’la anılan başka grup var mı?

Çilekeş (2002, Ankara) ve Nekropsi deneysel/sert çizgideki gruplardır; Kurban ise 1995’te Outside adıyla kurulup 1997’de adını değiştiren sert sound’lu gruptur. Bu gruplar grunge’ın Türkiye’deki uzantıları arasında sayılır.

Kaan Tangöze Seattle’da mı okudu?

Evet. Vikipedi maddesine göre Tangöze ABD’de Seattle Üniversitesi’nde ekonomi üzerine yüksek lisans yaptı ve Seattle’da yazdığı “LaLaLa” parçası ABD’de yayınlanan iki toplama albümde yer aldı.

Kaynaklar

• Vikipedi: “Grunge”, “Duman (müzik grubu)”, “Kaan Tangöze”, “Yakup Trana”, “Kurban (müzik grubu)”, “Çilekeş (müzik grubu)”, “Nekropsi (müzik grubu)” ve “Rock müzik” maddeleri.

Bu yazı dizinin onuncu parçası. Dizinin diğer yazıları: En İyi 50 Türk Rock Albümü, En İyi Türk Rock Şarkıları, 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları ve Türkiye’de Punk Rock.

Not: Bu yazı bir grup sıralaması değil, bir etki kronolojisidir; çünkü Türkiye’de grunge’ı temsil eden tek bir grup ya da tek bir albüm yok. Listeye yalnızca kaynaklarla doğrulanabilen grup, albüm ve olaylar alındı.