Türk Rock’ın En İyi Cover’ları: Yıllara Göre 13 Yorum

Türk rock tarihinde cover’lar, ana akım listelerin gölgesinde kalan ama sahnenin asıl taşıyıcısı olan bir gelenek oluşturdu. Vikipedi’nin “Türkçe rock ve metal cover’lar listesi” maddesi bu repertuvarı “ikinci el şarkılar” olarak tanımlar ve yüzlerce kaydı cover’layan grup, cover’lanan şarkı ve orijinal sanatçı bilgisiyle listeler. Bu yazıda o listenin içinden 13 kayıt seçildi ve cover yılına göre kronolojik olarak sıralandı.

Kısa cevap: Türk rock’ta cover geleneğinin öne çıkan örnekleri arasında Pentagram’ın “Gündüz Gece” (Aşık Veysel), Teoman’ın “Gemiler” (Orhan Atasoy) ve “Resimdeki Gözyaşı” (Cem Karaca), Kurban’ın “Namus Belası” (Cem Karaca), Duman’ın “Her Şeyi Yak” (Sezen Aksu), mor ve ötesi’nin “Sevda Çiçeği” (Fikret Kızılok), Şebnem Ferah’ın “Ünzile” (Sezen Aksu) ve Athena’nın “Köpek” (Nirvana) yorumları sayılır.

Türk rock’ta cover nedir, nasıl işledi?

Cover, bir şarkının başka bir grup veya sanatçı tarafından yeniden yorumlanmasıdır. Türkiye’de bu pratik üç kaynaktan beslenir:

• Anonim halk türküleri: Kurban’ın Kurban albümündeki “Yemen Türküsü” gibi kayıtlar; sözü ve müziği halka ait eserlerin rock düzenlemesiyle çalınması.
• Anadolu rock ve halk ozanı klasikleri: Aşık Veysel, Cem Karaca ve Barış Manço şarkılarının sonraki kuşaklarca yeniden kaydedilmesi.
• Türkçe popun klasikleri ve yabancı şarkılar: Sezen Aksu ve Nilüfer şarkılarının yanında, Athena’nın Nirvana’dan yaptığı “Köpek” gibi çeviri-yorum örnekleri.

Türkiye’de cover geleneğinin bu kadar güçlü olmasının nedeni kayıt koşullarıdır: 45’lik ve kaset döneminde pek çok şarkı uzun süre albüm formatında bulunamadı ve yeni kuşaklar bu şarkıları yeniden kaydederek dolaşıma soktu. Bu yüzden bir şarkı, ilk çıktığı sanatçıdan çok sonraki bir kuşağın kaydıyla tanınabiliyor.

Bu liste nasıl hazırlandı

• Tüm satırlar Vikipedi’nin “Türkçe rock ve metal cover’lar listesi” maddesinden alındı; cover’ın yılı ve albümü, orijinal şarkının sanatçısı ve yılı o maddede ayrı ayrı kayıtlı.
• Sıralama kişisel beğeni değil, cover yılına göre kronolojiktir.
• Seçim yapılırken aynı sanatçıdan en fazla iki kayıt alındı; amaç türün farklı cover alışkanlıklarını göstermek.

Yıllara göre 13 cover

1. Pentagram - “Gündüz Gece” (Anatolia, 1997) - Aşık Veysel’in eseri, grubun Anatolia albümünde yer aldı. Anadolu ezgilerinin heavy metal düzenlemesiyle buluştuğu kayıt, türün en bilinen örneklerinden biri oldu.
2. Teoman - “Gemiler” (O, 1998) - Orhan Atasoy’un şarkısı Teoman’ın ikinci albümünde yeniden yorumlandı. 90’ların sonunda bir şarkının cover yoluyla yeniden popülerleşmesine örnek oldu.
3. Kurban - “Yemen Türküsü” (Kurban, 1999) - Anonim türkü, grubun Ocak 1999’da çıkan ilk albümünde yer aldı. Türkünün sert gitar düzenlemesiyle çalınması albümün tonunu belirledi.
4. mor ve ötesi - “Sen Varsın” (Bülent Ortaçgil Şarkıları, 2000) - Bülent Ortaçgil şarkıları projesinde kaydedildi. 90’lar sonrası kuşağın önceki dönem şarkılarına dönüşünün örneklerinden.
5. Duman - “Her Şeyi Yak” (Belki Alışman Lazım, 2002) - Söz ve müziği Sezen Aksu’ya ait şarkı, Duman’ın ikinci albümünde rock repertuvarına girdi. Grubun en çok beğenilen parçalarından biri hâline geldi.
6. Teoman - “Resimdeki Gözyaşı” (Teoman, 2003) - Cem Karaca ve Apaşlar’ın 1968’deki 45’liğinden bilinen şarkı, Teoman’ın 2003 albümünde yeniden yorumlandı.
7. mor ve ötesi - “Sevda Çiçeği” (Dünya Yalan Söylüyor, 2004) - Fikret Kızılok’un şarkısı, grubun 2004’te çıkan albümünde yer aldı. Albüm dönemin en çok dinlenen rock kayıtları arasına girdi.
8. Kurban - “Namus Belası” (Sert, 2004) - Cem Karaca’nın şarkısı Kurban’ın Sert albümünde sert sound’la yeniden kaydedildi.
9. Athena - “Köpek” (İt, 2006) - Nirvana’nın 1991 kaydının Türkçe yorumu. Türk rock’ın yabancı bir şarkıyı kendi diline çevirerek cover’lamasına örnek.
10. Şebnem Ferah - “Ünzile” (Onno Tunç Şarkıları, 2007) - Sezen Aksu’nun şarkısı, Onno Tunç şarkıları projesinde Ferah yorumuyla kaydedildi.
11. Hayko Cepkin - “Maden Ocağı” (Göğe Selam 2, 2014) - Cem Karaca’nın 1970’lerdeki şarkısı, Göğe Selam 2 albümünde ağır bir düzenlemeyle yorumlandı.
12. Pentagram - “Seek and Destroy” (Makina Elektrika, 2022) - Metallica’nın 1983 kaydı, grubun 2022 albümünde yeniden çalındı. Türk metal sahnesinin köklerine yaptığı gönderme olarak değerlendirildi.
13. Adamlar - “Öyle Bir Geçer Zaman Ki” (2024) - Erkin Koray’ın 1973 kaydı, 2024’te yeni kuşak bir grubun yorumuyla yeniden yayımlandı.

Cover’ların üç kaynağı

Halk türküleri. Anonim eserlerdir; bu yüzden telif açısından da en rahat cover alanıdır. Kurban’ın “Yemen Türküsü”, Athena’nın Karadeniz ve Balıkesir türküleri bu gruba girer.

Anadolu rock klasikleri. Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray, Fikret Kızılok ve Aşık Veysel şarkıları sonraki kuşakların en çok döndüğü kaynaklardır. Bu yazıdaki 13 kaydın beşi bu gruptan.

Pop ve yabancı şarkılar. Sezen Aksu, Nilüfer ve Orhan Atasoy gibi isimlerin şarkılarıyla birlikte, Nirvana ve Metallica gibi yabancı grupların parçalarının Türkçe veya İngilizce yorumları da repertuvarda yer alır.

Bu yazı serinin 11/12 yazısıdır. Serinin tamamı: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne · En İyi 50 Türk Rock Albümü · 90’ların En İyi Türk Rock Grupları · 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları · Unutulmuş Türk Rock Grupları · En İyi Türk Rock Şarkıları · Anadolu Rock Nedir? · Türkiye’de Alternatif Rock · Türkiye’de Punk Rock · Türkiye’de Grunge · Türk Rock’ın Kayıp Kayıtları

Sık sorulan sorular

Türk rock’ta en çok cover’lanan sanatçı kim?

Vikipedi’nin cover listesinde en sık dönen kaynaklar arasında Cem Karaca, Barış Manço ve Sezen Aksu öne çıkar. Bu yazıdaki 13 kaydın üçü Cem Karaca, üçü de Sezen Aksu şarkılarına dayanıyor.

Cover yasal mı?

Bir eserin cover’lanması, eser sahibinin hakları saklı kalmak kaydıyla izin ve telif düzenlemelerine tabidir. Anonim halk türküleri bu açıdan farklı bir statüde değerlendirilir.

Türk rock’ta en çok cover hangi dönemde yapıldı?

Listedeki kayıtlar 1997-2024 arasına yayılıyor. Yoğunluk 2000’li yıllarda: saygı albümleri ve proje albümleri bu dönemde cover üretimini artırdı.

Duman’ın “Her Şeyi Yak” şarkısı kimin?

Söz ve müziği Sezen Aksu’ya aittir; şarkının ilk hâli Gülümse albümünde yer alır. Duman’ın yorumu grubun Belki Alışman Lazım albümünde çıktı.

Athena hangi yabancı şarkıyı cover’ladı?

Athena, Nirvana’nın 1991 kaydı “Köpek”i 2006’da İt albümünde Türkçe sözlerle yorumladı.

Kaynaklar

• Vikipedi, “Türkçe rock ve metal cover’lar listesi” maddesi (cover’layan grup, cover adı, albüm ve yıl, orijinal sanatçı ve yıl bilgileri bu maddeden alındı).
• Ek doğrulama için grup ve albüm maddeleri: “Pentagram (müzik grubu)”, “Anatolia (albüm)”, “Duman (müzik grubu)”, “Mor ve ötesi”, “Kurban (müzik grubu)”, “Athena (müzik grubu)” ve “MaNga” maddeleri.

Bu yazı dizinin on birinci parçası. Dizinin diğer yazıları: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne, En İyi 50 Türk Rock Albümü, En İyi Türk Rock Şarkıları ve 90’ların En İyi Türk Rock Grupları.

Not: Bu yazıdaki yıl ve albüm bilgileri Vikipedi’nin cover listesindeki kayıtlarla sınırlı; listede yer almayan cover’lar değerlendirmeye alınmadı. Sıralama kişisel beğeni değil, cover yılına göre kronolojiktir.