Türkiye’de alternatif rock, ana akım rock’tan farklı olarak bağımsız kayıt, deneysel düzenleme ve kendi sahnesini kurma pratiğiyle tanımlanır. Bu yazıda Türkiye’de alternatif rock çizgisinde sayılan 12 grup, kuruluş yıllarına göre kronolojik olarak sıralandı. Sıralama kişisel bir beğeni listesi değil; yıllar Vikipedi maddelerinden doğrulandı, doğrulanamayan tarihler için tarih uydurulmadı.
Kısa cevap: Türkiye’de alternatif rock’ın erken temsilcileri arasında Mavisakal (1980), Bulutsuzluk Özlemi (1984) ve Zen (1988) sayılır. 90’larda Replikas (1993), Kargo (1993), mor ve ötesi (1995) ve Baba Zula (1996) çıktı; 2000’lerde Ayyuka (2001) ile Büyük Ev Ablukada (2008), 2010’larda ise Son Feci Bisiklet (2011) sahneye girdi.
Alternatif rock nedir, Türkiye’de nasıl başladı?
Alternatif rock, ana akım radyo ve plak şirketi düzeninin dışında gelişen, deneysel ve bağımsız üretimi merkeze alan bir çizgidir. Türkiye’de bu çizginin ilk somut örneği 1984’te kurulan Bulutsuzluk Özlemi’dir; Vikipedi’nin grup maddesi Bulutsuzluk Özlemi’ni “Türkiye’nin ilk Türkçe sözlü alternatif rock yapan grubu” olarak tanımlar.
1988’de Boğaziçi Üniversitesi’nde kurulan Zen ise toplu doğaçlama tarzını benimsedi ve 1970’lerin saykodelik rock’ı ile punk müziğinden etkilendi. 1990’lar alternatif sahnenin kurumsallaştığı dönem oldu: Kargo ana akımda yer buldu, Replikas deneysel çizgide kaldı, mor ve ötesi kendi şirketini kurdu, Baba Zula geleneksel sazları elektronikle birleştirdi.
Bu liste nasıl hazırlandı
- Kuruluş yılları Vikipedi maddelerinden alındı; yıl doğrulanamayan gruplar listeye alınmadı, bunun yerine ayrı bir bölümde anıldı.
- Sıralama kronolojiktir; 1980’den 2011’e uzanır.
- “Alternatif” tanımı grup tarzına ve kaynak maddelerdeki tanımlamalara göre yapıldı; ana akım pop-rock grupları listeye alınmadı.
Kuruluş yılına göre 12 alternatif rock grubu
- Mavisakal (1980) - Tarsus Amerikan Lisesi’nde Murat Tümer, Tibet Ağırtan, Kaan Uçak, Kaan Altan ve Ahmet Ersöz tarafından “Echo ’83” adıyla kuruldu; grup 1984’te Mavisakal adını aldı. 1992’de çıkan Çektir Git ilk kaseti oldu.
- Bulutsuzluk Özlemi (1984) - Türkiye’nin ilk Türkçe sözlü alternatif rock grubu kabul edilir. Grubun değişmeyen üyeleri Nejat Yavaşoğulları ve Sina Koloğlu; sözlerde sosyolojik ve politik konular öne çıkar.
- Zen (1988) - Boğaziçi Üniversitesi’nde kuruldu. Toplu doğaçlama tarzını benimseyen topluluk, 1970’lerin saykodelik rock ve punk müziğinden etkilendi. 1993’te Sonic Youth’un gitaristi Thurston Moore ile birlikte çalıştı.
- Replikas (1993) - Gökçe Akçelik, Barkın Engin ve Orçun Baştürk tarafından kuruldu; 2005’te bugünkü kadrosuna ulaştı. İstanbul’da düzenli kulüp programları ve konserleriyle deneysel çizginin taşıyıcısı oldu.
- Kargo (1993) - Selim Öztürk ve Mehmet Şenol Şişli tarafından kuruldu; aynı yıl ilk albüm Sil Baştan çıktı. 90’ların ikinci yarısında Koray Candemir’in vokaliyle ana akımda yer bulan alternatif Türkçe rock’ın en popüler gruplarından oldu.
- mor ve ötesi (Ocak 1995) - Harun Tekin, Alper Tekin, Derin Esmer ve Kerem Kabadayı tarafından İstanbul’da kuruldu. Vikipedi maddesi grubu “Türk alternatif rock müzik grubu” olarak tanımlar.
- Baba Zula (1996) - Mehmet Levent Akman, Murat Ertel ve Emre Onel tarafından kuruldu. Geleneksel Türk müzik aletlerini kullanır; müziğini “uzay yolu oryantal müziği” olarak tanımlar.
- Kurban (1997) - 1997’de kurulan Türk rock grubu. 1999’da kendi adıyla çıkan ilk albümü, sert sound’u ve sözleriyle dönemin rock sahnesinde ayrı bir çizgi açtı.
- Duman (1999) - İstanbul’da kuruldu. Amerikan grunge ve alternatif rock’ı Türkiye’ye özgü arabesk ve halk müziğiyle birleştiren tarzıyla 2000’lerin en geniş kitleye ulaşan rock grubu oldu.
- Ayyuka (2001) - Eskişehir’de kuruldu; Alican Tezer, Altan Sebüktekin, Ahmet Kul ve Özgür Yılmaz’dan oluşur. Sonic Youth ve Jonathan Richman konserlerinde ön grup olarak sahne aldı, yurt dışında birçok festivalde çaldı.
- Büyük Ev Ablukada (2008) - İstanbul’da kuruldu. “Afordisman Salihins” ve “Canavar Banavar” ile başlayan grup, sonra “Full Faça” olarak nitelendirilen elektrikli hâle geçti; internetten paylaştığı konser kayıtlarıyla tanındı.
- Son Feci Bisiklet (2011) - Arda Kemirgent ve Can Sürmen tarafından Ankara’da kurulan Türk alternatif rock grubu. 2010’ların yeni kuşak bağımsız sahnesinin en bilinen temsilcilerinden oldu.
Listeye girmeyen ama anılması gerekenler
- Nekropsi: Vikipedi maddesi grubu “Türk deneysel progresif rock grubu” olarak tanımlar; kuruluş yılı maddede doğrulanabilir biçimde verilmediği için kronolojik listeye alınmadı. 1997’de çıkan Mi Kubesi albümü En İyi 50 Türk Rock Albümü listesinde yer alıyor.
- Çilekeş (2002): Ankara’da kuruldu; 2005’teki Y.O.K albümüyle dönemin sert sound’unun temsilcisi oldu, 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları yazısında ayrıntılı olarak yer alıyor.
- Gripin ve Redd: İkisi de 1990’ların sonunda kuruldu ve 2000’lerde ana akımda yer buldu; ancak kuruluş yılları ve tarzları nedeniyle bu yazının alternatif çizgisinde değil, 2000’ler listesinde değerlendirildi.
Alternatif sahnenin ortak özellikleri
Bu grupların ortak noktası, kayıt ve dağıtımda bağımsız davranmalarıdır. Zen toplu doğaçlamayı, Büyük Ev Ablukada konser kayıtlarını internetten paylaşmayı, Baba Zula ise geleneksel sazları elektronik altyapıyla birleştirmeyi seçti. Ayyuka yurt dışı sahnelerde çalarak dinleyici tabanını ülke dışına taşıdı. Bu tercihler, 2010’larda tamamen dijitalleşen bağımsız sahnenin altyapısını hazırladı.
Dönemin bütünü için Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne, 90’lar için 90’ların En İyi Türk Rock Grupları ve şarkılar için En İyi Türk Rock Şarkıları yazılarına bakabilirsiniz.
Bu yazı serinin 8/12 yazısıdır. Serinin tamamı: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne · En İyi 50 Türk Rock Albümü · 90’ların En İyi Türk Rock Grupları · 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları · Unutulmuş Türk Rock Grupları · En İyi Türk Rock Şarkıları · Anadolu Rock Nedir? · Türkiye’de Punk Rock · Türkiye’de Grunge · Türk Rock’ın En İyi Cover’ları · Türk Rock’ın Kayıp Kayıtları
Sık sorulan sorular
Türkiye’nin ilk alternatif rock grubu hangisi?
Vikipedi’nin grup maddesine göre 1984’te kurulan Bulutsuzluk Özlemi, Türkiye’nin ilk Türkçe sözlü alternatif rock grubudur.
Alternatif rock ile rock arasındaki fark nedir?
Alternatif rock, ana akım şirket düzeninin dışında gelişen bağımsız ve deneysel üretimi merkeze alır. Türkiye’de bu ayrım daha çok kayıt ve dağıtım tercihleriyle görünür olur.
Zen grubu ne zaman ve nerede kuruldu?
Zen 1988’de Boğaziçi Üniversitesi’nde kuruldu. Grup toplu doğaçlama tarzını benimsedi ve 1993’te Thurston Moore ile çalıştı.
mor ve ötesi ne zaman kuruldu?
mor ve ötesi Ocak 1995’te Harun Tekin, Alper Tekin, Derin Esmer ve Kerem Kabadayı tarafından İstanbul’da kuruldu.
Türkiye’de alternatif rock hangi şehirlerde gelişti?
İstanbul ve Ankara ilk akla gelen merkezler; ancak Ayyuka Eskişehir’de, Mavisakal Tarsus’ta, Son Feci Bisiklet ise Ankara’da kuruldu. Sahne İstanbul’da yoğunlaşsa da grupların çıkış noktası tek şehir değildi.
Kaynaklar
- Vikipedi: “Bulutsuzluk Özlemi”, “Mavi Sakal (müzik grubu)”, “Zen (müzik grubu)”, “Replikas”, “Kargo (müzik grubu)”, “Mor ve ötesi”, “Baba Zula”, “Kurban (müzik grubu)”, “Duman (müzik grubu)”, “Ayyuka”, “Büyük Ev Ablukada”, “Son Feci Bisiklet” ve “Nekropsi (müzik grubu)” maddeleri.
Not: Kuruluş yılları Vikipedi maddelerine göre yazıldı. Mavisakal’ın listedeki yılı, grubun “Echo ’83” adıyla kurulduğu 1980 tarihidir; grup Mavisakal adını 1984’te almıştır ve bu fark metinde belirtilmiştir.