Anadolu rock, Türk halk müziği ezgileriyle rock müziğin kaynaştırılmasıyla 1960’ların ortasında doğan bir türdür. Bu yazıda türün tanımı kısa bir cevapla anlatılıyor, ardından türün kurucu kadroları kuruluş yıllarına göre kronolojik olarak sıralanıyor. Sıralama kişisel bir beğeni listesi değil; yıllar Vikipedi maddelerinden, 45’lik ve albüm bilgileri ise kayıtlardan doğrulandı.
Kısa cevap: Anadolu rock, Türk halk müziği (türkü) ile rock müziğin birleştirilmesiyle oluşan müzik türüdür ve öncüsü 1964’te “Burçak Tarlası”nı Batı enstrümanlarıyla yorumlayan Tülay German kabul edilir. Türün ilk grupları arasında Moğollar (1967), Haramiler (1966), 3 Hürel (1970), Kardaşlar ve Ersen ve Dadaşlar sayılır; Barış Manço, Cem Karaca, Erkin Koray ve Selda Bağcan ise türün en bilinen solo isimleridir.
Anadolu rock nedir?
Anadolu rock, Batı kaynaklı rock melodilerinin ve ritimlerinin Anadolu melodileriyle birleştirilmesinden doğdu. Vikipedi’nin “Anadolu rock” maddesi türü “Türkçe psikedelik rock” olarak da andığını ve modern Türkçe rock ile sık karıştırıldığını belirtir; türün kurucusu ve öncüsü olarak Tülay German verilir.
Türün çıkış noktası 1964’tür: Tülay German, Ruhi Su ve Erdem Buri ile çalıştığı dönemde “Burçak Tarlası” türküsünü Balkan Melodileri Festivali’nde Batı enstrümanları ve çok sesli bir altyapıyla seslendirdi. Bu kayıt, Anadolu pop akımının ilk kıvılcımı sayılır. 1967-68 yıllarında ise Alpay, Barış Manço, Cem Karaca ve Erkin Koray ile Moğollar ve Fikret Kızılok gibi isimler kendilerini ülke çapında tanıtan ilk 45’liklerini çıkardı.
Bu liste nasıl hazırlandı
- Kuruluş ve çıkış yılları Vikipedi maddelerinden alındı; doğrulanamayan yıllar için “1960’lar” veya “1970’ler” gibi aralık ifadesi kullanıldı, tarih uydurulmadı.
- Sıralama kronolojiktir; 1964’ten 1970’lerin ikinci yarısına uzanır.
- Listede hem gruplar hem de solo sanatçılar var; ikisini ayırmak türün tarihini bozar, çünkü dönemin çoğu solo ismi aynı zamanda bir grubun kurucusuydu.
Kuruluş yılına göre 12 grup ve sanatçı
- Tülay German (1964) - Türün öncüsü. “Burçak Tarlası” yorumu Milli Orkestra eşliğinde icra edildi ve Anadolu pop akımının ilk kıvılcımı kabul edildi. Anadolu rock maddesinde türün kurucusu ve öncüsü olarak anılır.
- Apaşlar (1960’lar) - Cem Karaca ile çalışmalar yapan, 1960’larda etkin Türk rock grubu. Almanya’da kaydedilen “Resimdeki Gözyaşları” (1968) plağı, grup ve Karaca’nın en büyük 45’lik başarısı sayılır.
- Kaygısızlar (1960’lar) - Solo çalışmalarının yanında Barış Manço ile yaptığı işlerle tanındı. Kadrosundaki Mazhar Alanson ve Fuat Güner, sonraki yıllarda MFÖ’yü kurdu.
- Haramiler (1966) - Uğur Dikmen tarafından kurulan Eskişehir çıkışlı grup. 1968’de Altın Mikrofon yarışmasında ikinci oldu, kısa süre sonra dağıldı; 1990’ların ortasında kurucularından izin alınarak aynı adla yeniden kuruldu.
- Moğollar (1967) - Murat Ses ve Aziz Azmet tarafından İstanbul’da kuruldu. İlk 45’liği “Eastern Love / Artık Çok Geç” Şubat 1968’de çıktı; aynı yıl Altın Mikrofon yarışmasına “Ilgaz” ile katıldı. Anadolu rock’ın gelişmesinde belirleyici bir grup oldu.
- Fikret Kızılok (1960’ların ikinci yarısı) - Rock tınıları ve deneysel çalışmalarıyla dönemin en önemli sanatçılarından biri. Anadolu rock maddesinin 1967-68 kuşağında sayılan isimler arasında yer alır.
- 3 Hürel (1970) - Onur, Haldun ve Feridun Hürel kardeşler tarafından Trabzon’da kuruldu. “Bir Sevmek Bin Defa Ölmek Demekmiş” (1973) gibi şarkıları sonraki kuşaklarca yeniden yorumlandı.
- Mazhar ve Fuat (1970 başları) - Mazhar Alanson ve Fuat Güner’in Anadolu rock grubu. İkili birlikte 1 LP ve 4 tane 45’lik çıkardı; ardından gelen kariyer MFÖ’ye uzanır.
- Kurtalan Ekspres (1972) - Barış Manço’nun kurduğu ve ölümüne kadar çalıştığı grup. Adını Haydarpaşa-Kurtalan hattından alır; 1976’dan sonra Kılıç Danışman ve Ahmet Güvenç kadroya katıldı.
- Kardaşlar (1970’ler) - Cem Karaca, Ersen Dinleten ve Selda Bağcan gibi isimlere eşlik eden Anadolu rock grubu. Aynı kadro yapısı “Ersen ve Dadaşlar” ismine de kaynaklık etti.
- Ersen ve Dadaşlar (1970’ler) - Ersen Dinleten’in grubu. Ersen, Kardaşlar ile iki single çıkardıktan sonra grubun adını “Ersen ve Dadaşlar” olarak değiştirdi; grup 1970’lerde oldukça popüler oldu.
- Dervişan (1970’lerin ikinci yarısı) - Cem Karaca ile yaptığı politik çalışmalarla dikkat çeken Türk progresif rock grubu. 2005’te kadrosunda yeniliklerle müziğe geri döndü.
Anadolu rock’ın kuşakları
1964-1968: kıvılcım. Tülay German’ın “Burçak Tarlası” yorumu ve ardından gelen ilk 45’likler türün temelini attı. Moğollar, Haramiler ve Apaşlar bu kuşağın grupları.
1968-1971: yükseliş. Barış Manço, Cem Karaca, Erkin Koray ve Fikret Kızılok’un 45’likleri ülke çapında tanındı; 3 Hürel ve Mazhar ve Fuat yeni kadrolarla sahneye girdi.
1971-1980: olgunluk ve politikleşme. Kurtalan Ekspres, Kardaşlar, Ersen ve Dadaşlar ile Dervişan dönemi. Bu dönemde Anadolu rock sadece bir müzik tarzı değil, sözleriyle de politik bir tavır hâline geldi.
Solo isimler
Türü gruplardan ayırmak mümkün değil, çünkü dönemin solo isimleri kendi gruplarını kurdu veya var olan gruplarla çalıştı:
- Barış Manço: Kurtalan Ekspres ile 1972’den ölümüne kadar çalıştı; Anadolu rock’ın en geniş kitleye ulaşan ismi oldu.
- Cem Karaca: Apaşlar, Kardaşlar, Moğollar ve Dervişan ile çalıştı; bu grupların kurucu ve yöneticisi oldu.
- Erkin Koray: Anadolu rock, psikedelik rock ve hard rock türlerinde eser verdi; birçok türküyü yeniden düzenledi.
- Selda Bağcan: 1970’lerden itibaren halk müziği ve Anadolu rock tarzlarında şarkılar yaptı; protest müziğin temsilcilerinden biri oldu.
- Edip Akbayram: Türkiye’nin ilk rock gruplarından biri olan Dostlar’ın kurucusu ve solisti.
Anadolu rock ile Türk rock karıştırılır mı?
Karıştırılır; Vikipedi’nin maddesi de bu karışıklığa ayrıca dikkat çeker. Ayrım kısaca şudur: Anadolu rock, halk müziği ezgileriyle rock’ı kaynaştıran belirli bir dönem ve yaklaşımdır; modern Türkçe rock ise 1990’lardan sonra Türkçe sözlü rock yapan çok daha geniş bir şemsiyedir. Bulutsuzluk Özlemi’nin 1984’te başlayan çizgisi ile 90’ların grupları bu ikinci kategoride değerlendirilir; dönemin bütününü Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne yazısında bulabilirsiniz.
Bu yazı serinin 7/12 yazısıdır. Serinin tamamı: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne · En İyi 50 Türk Rock Albümü · 90’ların En İyi Türk Rock Grupları · 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları · Unutulmuş Türk Rock Grupları · En İyi Türk Rock Şarkıları · Türkiye’de Alternatif Rock · Türkiye’de Punk Rock · Türkiye’de Grunge · Türk Rock’ın En İyi Cover’ları · Türk Rock’ın Kayıp Kayıtları
Sık sorulan sorular
Anadolu rock nedir kısaca?
Türk halk müziği ezgileriyle rock müziğin birleştirilmesiyle oluşan türdür. 1960’ların ortasında doğdu; öncüsü 1964’te “Burçak Tarlası”nı yeni bir düzenlemeyle seslendiren Tülay German kabul edilir.
Anadolu rock’ın ilk grubu hangisi?
Vikipedi’de türün ilk kıvılcımı Tülay German’ın 1964’teki “Burçak Tarlası” kaydı olarak verilir. Grup olarak bakıldığında Moğollar (1967) ve Haramiler (1966) türün en erken grupları arasında sayılır.
Anadolu rock ile Anadolu pop aynı şey mi?
Aynı değil. Anadolu pop daha geniş bir popüler müzik çatısıdır ve hafif alaturka ile halk müziği ezgilerini pop kalıpları üzerine kurar. Anadolu rock ise rock düzenlemesini merkeze alır.
Moğollar ne zaman kuruldu?
Moğollar 1967’de Murat Ses ve Aziz Azmet tarafından İstanbul’da kuruldu. İlk 45’liği “Eastern Love / Artık Çok Geç” Şubat 1968’de çıktı.
Barış Manço’nun grubunun adı neydi?
Kurtalan Ekspres. Manço grubu 1972’de kurdu ve ölümüne kadar birlikte çalıştı; grup adını Haydarpaşa-Kurtalan hattından alır.
Kaynaklar
- Vikipedi: “Anadolu rock”, “Anadolu pop”, “Moğollar (müzik grubu)”, “Tülay German”, “Burçak Tarlası”, “Moğollar (müzik grubu)”, “Üç Hürel”, “Mazhar ve Fuat”, “Kurtalan Ekspres”, “Kardaşlar”, “Ersen ve Dadaşlar”, “Dervişan”, “Haramiler”, “Apaşlar”, “Kaygısızlar (müzik grubu)”, “Erkin Koray”, “Cem Karaca”, “Barış Manço”, “Selda Bağcan”, “Edip Akbayram” ve “Fikret Kızılok” maddeleri.
Bu yazı dizinin yedinci parçası. Dizinin diğer yazıları: En İyi 50 Türk Rock Albümü, En İyi Türk Rock Şarkıları, 90’ların En İyi Türk Rock Grupları ve 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları.
Not: Türün kurucusu olarak Tülay German’ın verilmesi Vikipedi’nin “Anadolu rock” maddesine dayanıyor; bu konuda farklı kaynaklar farklı isimler öne sürebilir, bu yüzden ifade “kabul edilir” biçiminde yazıldı.