90’ların En İyi Türk Rock Grupları: Kronolojik Rehber

1990’lar Türk rock müziğinin altın çağıdır ve bu dönemin gruplarını anlatan bir liste kurarken ilk soru şudur: hangi grup “iyi”? Bu yazıda kişisel bir sıralama uydurmak yerine gruplar kuruluş yıllarına göre kronolojik olarak dizildi. Kuruluş yılları Vikipedi maddelerinden, hangi albümlerin dönemin kanonu sayıldığı ise Blue Jean dergisinin 2007’de Milliyet için hazırladığı “Türk rock tarihinin en iyi 30 albümü” listesinden alındı. Listede 1979’dan 1999’a kadar kurulan 22 grup var.

Kısa cevap: 90’ların en bilinen grupları arasında Bulutsuzluk Özlemi, Kesmeşeker, Mavisakal, Kargo, Acil Servis, Rashit, mor ve ötesi, Kurban ve Duman öne çıkar. Bunların bir kısmı 80’lerden devretti ve 90’larda ilk kasetlerini çıkardı; bir kısmı da 90’ların ikinci yarısında kurulup sahneyi devraldı.

Bu liste nasıl hazırlandı

Bu yazı bir “en iyi” iddiası kurmuyor, bir envanter kuruyor. Üç kaynak kullanıldı:

• Vikipedi’deki grup maddeleri: kuruluş yılları, kadro değişiklikleri ve ilk albüm tarihleri.
• Blue Jean dergisinin 2007’de Milliyet için hazırladığı “Türk rock tarihinin en iyi 30 albümü” listesi: hangi albümlerin dönemin kanonu sayıldığını göstermek için.
• Dönemin mekân ve yayın bağlamı: Kemancı gibi rock barlar, kaset dönemi ve 90’ların sonundaki bağımsız sahne.

Sıralama kronolojiktir, beğeni sırası değildir. Bu yüzden 1979’da kurulan bir grup 1999’da kurulandan önce gelir.

80’lerden 90’lara devreden kadrolar

90’ların sesi bir gecede kurulmadı. Sahnenin altyapısı 1980’lerde atıldı: Bulutsuzluk Özlemi 1984’te “Türkçe sözlü rock yapılabilir mi?” sorusuna cevap olarak kuruldu ve Türkiye’nin ilk Türkçe sözlü alternatif rock grubu oldu. Pentagram’ın temelleri 1987’de atıldı, ilk albümü 1990’da çıktı ve grup Türk heavy metalinin uluslararası alanda en tanınan ismi hâline geldi. Samsun çıkışlı Objektif 1988’de kuruldu, ilk albümü Tımarlı Hastane 1990’da yayımlandı. Nekropsi 1989’da “Necropsy” adıyla İstanbul’da kuruldu ve thrash metal demolarıyla başlayıp zamanla deneysel progresif rock’a kaydı.

Asım Can Gündüz’ün 1993 tarihli Rock Kazanı röportajı o dönemin gitar sahnesini anlatır. Dr. Skull ise ayrı bir hikâye: 1983-1994 arasında faaliyet gösterdi, üç albüm kaydetti ve Türk punk’ının en sert örneklerini bıraktı. Grup 2017’de bir araya gelip 2019’da Ankara’da veda konseri verdi.

1990’ların grupları (kuruluş yılına göre)

1. Whisky (1979) - Kamil Özaydın tarafından İstanbul’da kuruldu. Türkiye’de hard rock ve heavy metal repertuvarına sahip ilk gruptur; 90’lara kadro değişimleriyle taşındı.
2. Mavisakal (1980) - Tarsus Amerikan Lisesi’nde “Echo ’83” adıyla kuruldu, 1984’te Mavisakal adını aldı. İlk kaseti Çektir Git 1992’de çıktı; “Şaşkın” ve “Çektir Git” listelere girdi.
3. Dr. Skull (1983) - Ankara çıkışlı punk-metal grubu. 1983-1994 arası üç albüm kaydetti, 2019’daki veda konseri canlı albüm olarak yayımlandı.
4. Bulutsuzluk Özlemi (1984) - Nejat Yavaşoğulları ve Sina Koloğlu’nun değişmeyen kadrosuyla Türkçe alternatif rock’ın kurucusu sayılır. Blue Jean listesinde Uçtu Uçtu yer alıyor.
5. Kramp (1984) - Nezih Onur, Doğan Sakin ve İdris Tübcil tarafından İstanbul’da kuruldu. Rock müziği kaydetmenin ve yayınlatmanın zor olduğu 80’lerin sonunda konserlerle adını duyurdu; Lan N’oldu ve İstanbul Sokakları albümleri vardır.
6. Pentagram (1987) - Hakan Utangaç ve Cenk Ünnü’nün kurduğu heavy metal grubu; yurtdışında Mezarkabul adıyla bilinir. 1990’daki ilk albümü thrash metal, 1992’deki Trail Blazer daha da sert çizgide. Blue Jean listesinde Anatolia var.
7. Volvox (1988) - Şebnem Ferah’ın kurduğu, tamamı kadınlardan oluşan Bursalı hard rock grubu. Ferah 1994’e kadar sürdürdüğü bu grupla Türkiye’de kadınların rock sahnesindeki görünürlüğünü değiştirdi.
8. Objektif (1988) - Samsun çıkışlı hard rock/heavy metal grubu. İlk albümü Tımarlı Hastane 1990’da çıktı; grup bugün de Vecdi Yücalan önderliğinde çalıyor.
9. Nekropsi (1989) - İstanbul’da “Necropsy” adıyla kuruldu, 1992’de ilk demosu Speed Lessons - Part 1 yayımlandı. Blue Jean listesinde Mi Kubesi yer alıyor.
10. Kesmeşeker (1990’ların başı) - Cenk Taner, Belen Ünal, Tayfun Çağlar, Melih Rona ve Metin Karaşahin tarafından Kadıköy’de kuruldu. Kent insanının sıkışmışlığını anlatan sözleri ve temiz rock sound’uyla dönemin en çok sevilen gruplarından biri oldu; Blue Jean listesinde Dipten ve Derinden var.
11. Acil Servis (1992) - 1995’te başlayan kayıtlarla Raks Müzik’e imza attı, ilk albümü Küçük Adam 1996 sonunda çıktı. “Bebek” parçasının klibi grubun konser trafiğini başlattı.
12. Kargo (1993) - Selim Öztürk ve Mehmet Şenol Şişli tarafından kuruldu; Koray Candemir’in vokaliyle 90’ların ikinci yarısında ana akımın en popüler Türkçe rock gruplarından biri oldu. Blue Jean listesinde Yalnızlık Mevsimi yer alıyor.
13. Rashit (1993) - Türk punk rock’ının en uzun soluklu gruplarından biri. Blue Jean listesinde Rools for Fools var.
14. Knight Errant (1993) - Senfonik metal grubu; sözlerinin çoğu İngilizce ve şarkılarında keman yoğun biçimde kullanılıyor. İlk konserini 1994’te İstanbul Cazibe Bar’da verdi.
15. mor ve ötesi (1995) - Ocak 1995’te Harun Tekin, Alper Tekin, Derin Esmer ve Kerem Kabadayı tarafından İstanbul’da kuruldu. Okul gruplarından çıkıp 2000’lerin ilk yarısında ülkenin en çok dinlenen rock grubu oldu.
16. Özlem Tekin (1995) - Volvox’ta klavye ve geri vokalde başladı, 1995’teki Kime Ne ile solo kariyerine geçti ve dönemin en görünür kadın rock solistlerinden biri oldu. Blue Jean listesinde Kime Ne yer alıyor.
17. Şebnem Ferah (1996) - Volvox’un dağılmasının ardından solo kariyerine geçti; ilk solo albümü Kadın 1996’da çıktı. Blue Jean listesinde Kadın var.
18. Ayna (1996) - Erhan Güleryüz, Cemil Özeren ve Can Güney tarafından kuruldu. Erol Köse prodüktörlüğündeki ilk albümle başlayan yolculuk 2002’de Bostancı Durağı ile sona erdi.
19. Teoman (1996-97) - Solo kariyerine 90’ların ortasında geçti; Blue Jean listesinde kendi adını taşıyan albümü yer alıyor.
20. Kurban (1997) - Vikipedi’ye göre 1997’de kuruldu; Ocak 1999’da çıkan ilk albümü Kurban grubu kısa sürede dönemin en sert Türkçe rock gruplarından biri yaptı.
21. The Climb (albüm 1998) - Blue Jean listesine giren The Climb albümüyle 90’ların sonundaki alternatif dalganın temsilcilerinden biri oldu.
22. Duman (1999) - Kaan Tangöze, Batuhan Mutlugil ve Ari Barokas’ın İstanbul’da kurduğu grup, grunge ve alternatif rock’ı arabesk ve halk müziğiyle birleştirdi. Eski Köprünün Altında 1999’da çıktı ve 2000’lerin sesini belirledi.

90’larda sahne nasıldı?

90’lar Türk rock’ının hikâyesi sadece albümlerle değil mekânlarla yazıldı. Kaset döneminde bir grubun tanınması için çalmak zorunda olduğu barlar vardı; Kemancı bunların en bilineni olarak rock müziğin şehir hayatına yerleşmesinde belirleyici rol oynadı. Aynı dönemde üniversite şenlikleri, açıkhava konserleri ve dergi ekleri grupların ilk dinleyici kitlesini kurdu. Radical Noise’ın 1997 fanzin röportajı bu kültürün nasıl işlediğini gösterir. Nekropsi’nin 1993’te Laneth dergisinin düzenlediği Cemil Topuzlu Açıkhava konserinde yer alması bunun tipik örneğidir.

Dönemin ikinci belirleyicisi ekonomik koşullardı. Kramp maddesinde de geçtiği gibi 80’lerin sonunda rock müzik yapmak, kaydetmek ve yayınlatmak zordu; 90’ların ortasında büyük şirketlerin rock’a yönelmesiyle bu tablo değişti ve Acil Servis gibi gruplar Raks Müzik’le anlaşabildi.

Kadın müzisyenler ve 90’lar

90’ların en önemli kırılmalarından biri kadın müzisyenlerin rock sahnesinde görünürlük kazanmasıdır. Volvox 1988’de Şebnem Ferah tarafından kuruldu (Volvox: Laneth Röportajı, 1992) ve tamamı kadınlardan oluşan ilk hard rock gruplarından biri oldu; kadroda Ferah’ın yanı sıra Duygu Karpuz, Ebru Bank, Gül Ağırca ve 1992’de gruba katılan Özlem Tekin vardı. Volvox dağıldıktan sonra iki isim solo kariyerlerine geçti: Özlem Tekin 1995’te Kime Ne, Şebnem Ferah 1996’da Kadın ile çıktı. İkisi de Blue Jean listesine giren albümlerle 90’ların kanonunda yer aldı.

90’ların kapanışı: 1999’un iki albümü

Dönemin kapanışını iki albüm belirledi. Kurban’ın Ocak 1999’daki ilk albümü sert ve doğrudan bir sound getirdi. Duman’ın aynı yıl çıkan Eski Köprünün Altında albümü ise grunge’ı arabesk ve halk müziğiyle birleştirerek 2000’lerin Türkçe rock’ını baştan tanımladı. İki albüm de Blue Jean listesinde yer alıyor; bu da dönemin kanonunun 90’ların sonunda değil, 2000’lerin başında tamamlandığını gösteriyor.

90’lar grubu sayılır mı, sayılmaz mı?

Bu listeye girmeyen ama sık sorulan bazı isimler var. Zardanadam 2001’de, maNga 2001 sonunda kurulduğu için 2000’lerin grubu sayılır; üyelerinin bir kısmı 90’larda başka kadrolarda çaldı. Athena’nın kökenleri 80’lerin sonuna uzanır ama grup thrash metal’den ska ve punk’a kayarak asıl çıkışını 2000’lerde yaptı. Teoman ve Şebnem Ferah gibi solo isimler grup değildir, ancak 90’ların rock sahnesini grupsuz anlatmak mümkün olmadığı için listede ayrıca belirtildi.

Bu yazı serinin 3/12 yazısıdır. Serinin tamamı: Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne · En İyi 50 Türk Rock Albümü · 2000’lerin En İyi Türk Rock Grupları · Unutulmuş Türk Rock Grupları · En İyi Türk Rock Şarkıları · Anadolu Rock Nedir? · Türkiye’de Alternatif Rock · Türkiye’de Punk Rock · Türkiye’de Grunge · Türk Rock’ın En İyi Cover’ları · Türk Rock’ın Kayıp Kayıtları

Sık sorulan sorular

90’ların en iyi Türk rock grupları hangileri?

Bulutsuzluk Özlemi, Kesmeşeker, Mavisakal, Pentagram, Kargo, Acil Servis, Rashit, mor ve ötesi, Kurban ve Duman dönemin en çok öne çıkan gruplarıdır. Bu isimler kronolojik olarak 1984 ile 1999 arasında kuruldu.

90’larda kurulan ilk Türk rock grupları hangileriydi?

Whisky (1979), Mavisakal (1980), Dr. Skull (1983), Bulutsuzluk Özlemi ve Kramp (1984), Pentagram (1987), Volvox ve Objektif (1988), Nekropsi (1989) 90’lara devreden kadroları oluşturdu.

90’ların en iyi rock albümleri hangileri sayılıyor?

Blue Jean dergisinin 2007’de Milliyet için hazırladığı listede Bulutsuzluk Özlemi’nin Uçtu Uçtu, Kesmeşeker’in Dipten ve Derinden, Rashit’in Rools for Fools, Kargo’nun Yalnızlık Mevsimi, Pentagram’ın Anatolia, Nekropsi’nin Mi Kubesi, Özlem Tekin’in Kime Ne ve Şebnem Ferah’ın Kadın albümleri yer alıyor.

Türkiye’de kadınların kurduğu ilk rock grubu hangisi?

Şebnem Ferah’ın 1988’de kurduğu Volvox, tamamı kadınlardan oluşan ilk hard rock grupları arasında sayılıyor.

90’lar Türk rock sahnesi nerede oluştu?

İstanbul ve Ankara başı çekiyordu; Kemancı gibi rock barlar, üniversite şenlikleri ve açıkhava konserleri grupların ilk dinleyici kitlesini kurdu. Kesmeşeker Kadıköy’de, Dr. Skull Ankara’da, Objektif Samsun’da, Volvox Bursa’da kuruldu.

Kaynaklar

• Vikipedi: Bulutsuzluk Özlemi, Kesmeşeker, Dr. Skull, Kargo, Mavisakal, Kurban, Nekropsi, Acil Servis, mor ve ötesi, Duman, Rashit, Pentagram, Volvox, Şebnem Ferah, Özlem Tekin, Ayna, Kramp, Objektif, Whisky, Knight Errant maddeleri.
• Blue Jean dergisinin 2007 tarihli “Türk rock tarihinin en iyi 30 albümü” listesi (Milliyet için hazırlandı).
• Dönemin mekân ve sahne bağlamı için Kemancı Rock Bar üzerine yayımlanmış değerlendirme yazısı.

Bu yazı dizinin üçüncü parçası: dönemin bütününü Türk Rock Tarihi: 1960’lardan Bugüne yazısında, albüm bazlı seçkiyi ise Tüm Zamanların En İyi 50 Türk Rock Albümü yazısında bulabilirsiniz.

Not: Kuruluş yılları Vikipedi maddelerindeki bilgilere göre yazıldı. Bazı grupların kuruluş yılı için kaynaklar farklı tarihler veriyor; bu durumlarda Vikipedi’deki tarih esas alındı ve metinde belirtildi.