1990’ların başında Türkiye’de bir demo kaydının kaderi, kaydın kalitesinden çok onu duyuran fanzin sayfasına bağlıydı. Gruplar kaseti elden ele dağıtıyor, fanzinler de “demo çıktı” haberini birkaç satırla veriyordu. Otuz yıl sonra o satırlar kaldı; kasetlerin bir kısmı kayboldu, bir kısmı birinin çekmecesinden çıkıp arşivlere düştü.
Bu yazı “izi tamamen silinmiş kayıtlar” iddiasıyla gelmiyor. Tam tersi: belgesi bulunan demoların peşine düştük. Her madde için iki şey ayrı ayrı yazıldı: o dönemde kaydı gösteren belge (fanzin sayfası, konser afişi, dergi sayısı) ve kaydın bugünkü durumu.
Kısa cevap
Listedeki on demonun tamamı 1990-1993 arası Türk rock, metal, hardcore ve grind sahnelerinden. Her birinin arkasında bir fanzin sayfası, bir konser afişi ya da dönemden kalma bir belge var. Bir kısmı bugün hâlâ dinlenebiliyor; bir kısmı için elimizde yalnızca o belge kaldı.
Fanzin sayfalarında kalan 10 demo
- Moribund Youth – demo (1991) – Laneth dergisinin 2. sayısının sayfa taramalarında grubun demosuna dair iz duruyor; sayfanın kendisi arşivde. Kayıt tarafında ise “Pollution” parçası bugün koleksiyoner kanallarında bulunabiliyor. Yani tamamen kaybolmamış ama kendi döneminde duyulduğundan çok daha az bilinen bir kayıt.
- Hazy Hill – Murky Bedlam (1990) – 1988’de Ankara’da kurulan grubun ilk demosu 16 kanalda kaydedilmiş, beş şarkıdan oluşuyor ve çoğaltımı fotokopi değil çift renk ofset baskı. Belge tarafı çok sağlam: grubun arşivde kendi sayfası var, demoyu 6 Ekim 1990’da İstanbul Açıkhava Tiyatrosu’ndaki Metalium, Lords ve Braindead konserinde çaldılar, Mart 1993’te Almanya’nın Langenfeld kasabasında sahne aldılar. O dönemki kadro Ufuk Önen, Barış Tarımcıoğlu, Ekim Can Bayram ve Metin Atahan’dan oluşuyordu; grup 1993’te üç kişiye düştüğünde eksik gitarı Dark Phase’den Zafer Altundağ tamamladı. Kayıt tarafında demo bugün olduğu gibi dinlenebiliyor.
- DarkPhase – Mortal Visions (1991) – Ankara sahnesinden. Laneth’in 16 Ekim 1991 tarihli 6. sayısı demoyu duyuruyor; 15 Ocak 1992 tarihli 9. sayıda ise Metalium ile birlikte çıktıkları Adana konserinin izlenimleri var. Kayıtta yer alan parçalardan ikisi bugün arşivlerde dolaşıyor.
- Pentagram – Live at the Trail (1991) – Belge tarafı güçlü: 1992 tarihli Laneth’in 10. sayısındaki “Demoland” bölümünde bu kayıt anılıyor. Canlı kaydın kendisi de bugün koleksiyoner arşivlerinde bulunabiliyor. Yani liste içinde hem belgesi hem sesi yerinde duran maddelerden biri.
- Necrosis – Chaotic Times ve Imbeciles of the Universe (1993) – 13 Şubat 1993’te Gitanes Bar’da Asafated ve Disembowled ile çıktıkları konserin izlenimleri, Anestezi fanzininin Mart 1993 tarihli 3. sayısında yayınlandı; o sayfanın taraması arşivde duruyor. Kadro Kaan Karaöz, Burç Öztüfekçi, Gülay Yeşilmen ve Emre Şahin’den oluşuyordu ve grubun aynı yıl çıkan iki demosu vardı. “Imbeciles of the Universe” kaseti 2026’da bir koleksiyoner kanalında ortaya çıktı; 1998’de Fransa’dan çıkan Sound Of The World: Turkey derlemesinde de grubun iki parçası yer alıyor. Konserden sonra kadro değişti: Emre Şahin ve Gülay Yeşilmen ayrıldı, bas ve vokali Yavuz Çelik üstlendi.
- Asafated – Humanity Landscape (1993) – Aynı Gitanes Bar konserinin üçüncü grubu. Asafated bir yıl önce, 1992’de kurulmuştu ve demosunu 1993’te çıkardı. Gitanes Bar konserinde grubun kadrosu Tanju Can, Muzaffer Kuvvet, Özcan Dağ, Atilla Tutumlu ve Deathroom’dan Hakan Nurcanlı olarak tahmin ediliyor; demo çıktığında Özcan Dağ ayrılmış, bası Tanju Can çalmaya başlamıştı. Kayıt bugün arşiv kanallarında dinlenebiliyor. Grubun bu döneme ait diğer kayıtları ise hâlâ ortada yok; yarısı kurtulmuş, yarısı sisli bir dosya.
- Radical Noise – Planlı Katliam (1992) – Necrosis’ten ayrılan Emre Şahin’in kurduğu grup. Fanzinlerde 1992 tarihli ilk kaydı “Planlı Katliam” adıyla anılıyor, ancak kaydın kendisi bugün bulunamıyor; grubun 1993 tarihli “Approved” demosu dolaşımda. Bu maddenin izi ötekilere göre daha dolaylı: elimizdeki bilgi ağırlıklı olarak sonraki yıllarda yayınlanmış fanzin söyleşilerine dayanıyor, kaydın kendisine değil. Bunu baştan söylemek gerekiyor.
- Spinners – demo (1991) – Laneth’in 15 Kasım 1991 tarihli 7. sayısında demolarından söz ediliyor. Bugün aynı adla arama yaptığınızda karşınıza Türk grubu değil, aynı ismi taşıyan bambaşka gruplar çıkıyor. Belge yerinde, kayıt isim çakışmasının altında kalıyor.
- Disgrace – röportaj ve demo (1992) – Laneth’in 15 Ocak 1992 tarihli 9. sayısında röportajı yayınlanmış. Bugün arama yaptığınızda sonuçları Finlandiyalı Disgrace kaplıyor; Türk grubun kaydına ulaşmak için önce o gölgeyi aşmak gerekiyor.
- Thapsus – demo (1992) – Laneth’in 10. sayısında röportajı var. Kayıt tarafında ise elimizde hiçbir şey yok. Fanzin sayfası duruyor, müzik ortada yok; bu dosya burada kapanıyor.
Bu liste nasıl hazırlandı
Yöntem basit: önce dönemin fanzinlerinin sayfa taramaları tarandı, sonra her grupta “demo geçiyor mu” diye bakıldı, en son kaydın bugün nerede olduğu ayrı ayrı arandı. Bir kayıt bugün bulunamıyorsa bu, kaydın hiç var olmadığı anlamına gelmiyor; isim çakışması, kasetin dijitalleşmemesi ya da kaydı yükleyen kimsenin kalmaması da aynı sonucu veriyor.
Kaynakların bir kısmı ikincil: bazı bilgiler o dönemde yayınlanmış fanzin söyleşilerinden geliyor, kaydın kendisinden değil. Bunu ilgili maddede açıkça belirttik.
İki uyarı
- İsim çakışması: Disgrace, Spinners ve Necrosis gibi adlar yurt dışındaki gruplarda da var. Aradığınız kaydın Türk gruba ait olduğundan emin olmak için grup adının yanına şehir ve yıl yazmak gerekiyor.
- Hâlâ yaşayan kayıtlar: Liste “kayıp demolar” değil, “belgesi bulunan demolar” listesi. Moribund Youth, Hazy Hill, Necrosis ve Pentagram kayıtlarının bir kısmı bugün hâlâ dinlenebiliyor.
Belgeler nerede duruyor
- Fanzin sayfa taramaları: Laneth (1991-1992), Anestezi (Mart 1993), Non Serviam (1998), Mega Metal, Rock Art
- Konser afişleri, bilet görselleri ve dergi sayfaları: Türkiye’de Ağır Müziğin Geçmişi arşivi
- Kayıtlar: koleksiyoner arşiv kanalları ve derleme kasetler
İlgili yazılar
Bu dosyanın kardeşleri: Türk rock tarihinin kayıp albümleri, unutulmuş Türk rock grupları ve Türkiye’de punk rock.
Listede adı geçen grupların dipses’teki dosyaları: Hazy Hill: Ankara thrash kalesi, Asafated: İstanbul’un death doom çığlığı, Radical Noise: hardcore sahnesinin kralı, Radical Noise 1997 fanzin röportajı ve Volvox: Laneth röportajı, 1992.
Sık sorulan sorular
Bu demolar gerçekten kayıp mı?
Hayır. Yazının tamamı belgesi bulunan kayıtlar üzerine kurulu; listedeki on demonun her birinin arkasında dönemden kalan bir fanzin sayfası, afiş ya da dergi izi var.
Necrosis’in demosu bugün dinlenebiliyor mu?
“Imbeciles of the Universe” kaseti 2026’da bir koleksiyoner kanalında ortaya çıktı, ayrıca 1998 tarihli Sound Of The World: Turkey derlemesinde grubun iki parçası var.
Radical Noise ile Necrosis arasındaki bağ ne?
Necrosis’te vokal yapan Emre Şahin gruptan ayrılıp Radical Noise’u kurdu. İki madde bu yüzden birlikte okunmalı.
Bu fanzin sayfalarına nasıl ulaşabilirim?
Laneth ve Anestezi sayılarının sayfa sayfa taramaları Türkiye’de Ağır Müziğin Geçmişi arşivinde tarihli olay kayıtları olarak duruyor.
Listedeki her kayıt bugün dinlenebiliyor mu?
Hayır. Moribund Youth, Hazy Hill, DarkPhase, Pentagram, Necrosis ve Asafated kayıtlarına ulaşılabiliyor; Spinners, Disgrace ve Thapsus için elimizde yalnızca dönemin belgesi kaldı.