Barışarock: Rock Şişede Durmaz · Türkiye’nin Karşı Festivali

Barışarock, 2003 yılında Coca-Cola’nın Rock’n Coke festivaline tepki olarak doğan, altı yıl boyunca İstanbul Sarıyer’deki Mehmet Âkif Ersoy Piknik Alanı’nda yapılan ücretsiz ve sponsorsuz festivaldi. Kendi tanımıyla bir “karşı festival”di: bir şirketin satın aldığı sahneye karşı, girişi rozetle sağlanan, bütçesini dayanışmayla kuran bir buluşma. Rock müziğin yanında tiyatro, sinema, atölye ve söyleşiyi de taşıdı; altı yılda yüzlerce grubu ve yüz binlerce insanı aynı çayırda buluşturdu.

Türkiye’nin en büyük müzik festivali olma iddiası taşıyan Rock’n Coke’a karşı doğan bu hareket, kısa sürede savaş karşıtı mücadelenin en görünür eylemlerinden biri hâline geldi. 2008’de organizasyon ekibi “politik zemini kaybetmemek ve tıkanmamak” gerekçesiyle ara verdiğini açıkladı ve festival altı yıllık arşivini bıraktı.

Her şey 2003’te başladı

Coca-Cola, 6 ve 7 Eylül 2003’te Hezarfen Havaalanı’nda Rock’n Coke adıyla dört milyon dolar harcayarak bir festival düzenliyordu. Müziğin küreselleşmenin bir halkla ilişkiler aracına dönüşmesine itiraz eden bir grup genç, aynı tarihlerde Sarıyer Baharsuyu Piknik Alanı’nda alternatif bir festival kurdu: BarışaRock. “Rock şişede durmaz” sloganıyla çıktıkları yolda amaçları netti: savaşa ve işgale karşı çıkmak, müziği reklam kuşağından çıkarmak.

Hareket kısa sürede büyüdü. Moğollar’dan Taner Öngür, Kazım Koyuncu, Yaşar Kurt ve Vedat Sakman gibi isimler destek verdi; Küresel Barış ve Adalet Koalisyonu, Greenpeace, Halkevleri, Leman ve Yeni Harman dergileri ile Ada, Metropol ve Hades Müzik şirketleri organizasyona omuz verdi. İlk yıl aceleyle kurulan festival, iki gün boyunca aralıksız yağmura rağmen 3.500 kişiyi ağırladı.

Yıl yıl Barışarock

2003 · Rock şişede durmaz

6-7 Eylül 2003, Sarıyer. Kuruluş yılı. Sahneye çıkanlar arasında Akın Eldes, Anima, Bulutsuzluk Özlemi, Dorian, Grizu, Işığın Yansıması, İhtiyaç Molası, Infect, Kara Güneş, Kazım Koyuncu, Manga, Mor ve Ötesi, Objektif, Oyuncak Araba, Suspect, Vedat Sakman, Vega, Yaşar Kurt, Yırtık Uçurtma, Yüz Derece ve Zardanadam vardı. İki günlük giriş 10 milyon eski lira olarak açıklandı.

2004 · Evimiz Dünya

21-22 Ağustos 2004, Sarıyer Mehmet Âkif Ersoy Piknik Alanı. İkinci yılın sloganı “Evimiz Dünya” oldu. Festivali Küresel Barış ve Adalet Koalisyonu düzenledi; Bahçeköy Yolu üzerindeki 250 dönümlük alana Taksim ve Levent'ten otobüsler kalktı. Seksenli yıllarda derlenen ilkeler bu yıl daha net konuşuldu: sanatın ve özellikle rock müziğin ticarileştirilmesine karşı olmak, karşı çıkmakla yetinmemek, hayalleri gerçek kılmaya çalışmak.

Festivalin kendi faaliyet raporuna göre iki günde 6.000 kişi alanı doldurdu, 43 grup sahne aldı, 17 stand açıldı, 8 atölye ve 2 söyleşi yapıldı, 604 çadır kuruldu. Kampanya için 11 bin afiş ve 31 bin broşür bastırıldı. Dönemin basını sahneye çıkan grup sayısını 21 olarak yazdı; rapor ise etkinliğin bütününü sayıyor.

2004 sahnesinde Stuka, Cemiyette Pişiyorum, Feather Fall, Teneke Trampet, Unreal, Moribund Oblivion, False in Truth, Kep, Yolgezer, Unplayed, Soul Sacrifice, Abraxas, Crush, Anima, Çamur, Siya Siya Band, Version Forward, Gür Akad, Objektif, Vedat Sakman, Işığın Yansıması, İhtiyaç Molası, Flash Royal, Sypo, Arka Bahçe, Sakin, Dirty Black, İnfected, Karakedi, Oyuncak Araba, Pilli Bebek, IQ, Kara Güneş, Kronik, Kara Kutu, Zardanadam, Tibet Ağırtan, Gökalp Baykal, Metro, Akın Eldes, Cavit Murtezaoğlu, Moğollar ve Cem Karaca’nın yol arkadaşları vardı.

Stand açanlar arasında Yeşil Anarşistler, Siyasi Gazete, Karakedi Kültür Merkezi, Anti-Militarist, Dünya Mahkemesi, Lambda, Pazartesi Dergisi, Greenpeace, Nesin Vakfı, Uluslararası Af Örgütü, Gökkuşağı Vosvosları, Mayınsız Türkiye Girişimi ve Tutuklu Yakınları Derneği bulunuyordu.

Sekiz atölye arasında tiyatro, boyama, resim, karikatür ve grafiti atölyeleriyle Kaybedenler Futbol Turnuvası ve Fotomaraton vardı. Film gösteriminde Seattle 99, Cenova G8 protestoları, Arjantin ayaklanması, vicdani ret ve nükleer silahlar üzerine belgeseller ile Hair müzikalinden bir gösterim yer aldı; gösterimleri ortalama 500-600 kişi izledi. Söyleşilerden birini Taner Öngür ile Cahit Berkay “Müzik Endüstrisi”, diğerini Roni Margulies ile Balkan Çilingir “Anti-kapitalizm” başlığıyla yaptı.

Festival öncesi İstanbul'da üç basın toplantısı düzenlendi. 6 Ağustos'ta Karakedi Kültür Merkezi'nde Mor ve Ötesi'nden Harun Tekin konuştu; 13 Ağustos'ta Taksim Hill Oteli'nde Memet Ali Alabora, Görkem Yeltan ve Vecdi Sayar katıldı ve 2003 festivalinin görüntüleri gösterildi; 19 Ağustos'ta Taksim Gezi Parkı'ndan Tünel'e yürünerek el ilanları dağıtıldı, yürüyüş boyunca “Coca Cola rock'dan, Bush Irak'tan elini çek” sloganı atıldı.

Festivalin en çok konuşulan detayı ayrandı: Coca-Cola tüketimine karşı çıkan izleyiciler iki gün boyunca ayran içti. Ragıp İncesağır, “Bizler bir şirket değil, bir gönüllüler topluluğuyuz. Beş kişiyken internet yardımıyla 500 kişi olabiliyoruz” diyordu.

2005 · Karşı Festival

27-28 Ağustos 2005, Sarıyer Mehmet Âkif Ersoy Piknik Alanı. Üçüncü yılda festival artık bir gelenekti. Afişte “Karşı Festival” yazıyordu ve giriş yine ücretsizdi. Sahneye çıkan isimler arasında 5. Element, 6 Hr Sundae, Anima, Barış Akarsu, Bulutsuzluk Özlemi, Bülent Ortaçgil, Catafalque, Çamur, Deli, Demirhan Baylan, Enola, False in Truth, Gevende, Gökalp Baykal, Işığın Yansıması, İhtiyaç Molası, Karapaks, Kesmeşeker, Koma Berlim, Metro, Moğollar, Objektif, Poker, Ruşen Akar, Siya Siyabend ve Kara Güneş, Soul Sacrifice, Take The Money and Run, Tibet Ağırtan ve Kırık Kalpler, Turgut Berkes ve Kara Kutular, Yalan, Yaşar Kurt, Yırtık Uçurtma, Yolgezer ve Zardanadam vardı. 2005 kayıtlarında grevdeki Kola işçilerinin sahneye çıkışı da yer aldı. O yıl kullanılan “Çektir Git!” sloganı, kadın örgütlerinden gelen haklı eleştiri üzerine terk edildi; inisiyatif sloganı savunmak yerine değiştirdi.

2006 · Savaşarak değil Barışarock

26-27 Ağustos 2006. Dördüncü yıl, festivale giriş davetiye kuponlarıyla sağlandı; kuponlar sitenin arşivinden indirilebiliyordu. Sahne alanlar arasında Aylin Aslım, Bulutsuzluk Özlemi, Catafalque, Çamur, Deli, Demir Demirkan, Demirhan Baylan, Gevende, Kara Güneş, Kara Kedi, Kardeş Türküler, Koma Revşen, Kurtalan Ekspres, Moğollar, Mor ve Ötesi, Redd, Solitary, Telvin ve Yaşar Kurt vardı. Katılımın 80 bin kişiye ulaştığı kaydedildi; festival artık sinema, tiyatro, spor, karikatür ve fotoğrafı da içine alan tam bir buluşmaydı.

2007 · Acil barış, iki sahne, üç gün

24-25-26 Ağustos 2007. Beşinci yılda festival ilk kez üç güne çıktı ve sahne sayısı ikiye çıkarıldı: Kadife Çekiç ve Mavi Duman. “Bu iki sahnenin biri diğerinden daha önemli ya da önemsiz değil” diyen ekip, kararı daha çok yeni gruba yer açmak için aldıklarını duyurdu. 62 grup, 30 tiyatro topluluğu ve elektronik müzik sahnesinde 60 saat performans sunan 33 DJ ve grup vardı. Yurt dışından gelenler: 6 hr Sundae (Avustralya), East2West (Almanya), Farzad Golpayegani (İran), God is an Astronaut (İrlanda), Boikot (İspanya), Massar Egbari (Mısır).

Yılın kesinleşen 54 grubu şöyleydi: 17 Ohm, Abraxas, Aduuket, Ahibba, Anima, Annwn, Arşmahal, Ayılar, Bajaar, Bertuğ Cemil, Boikot, Bulutsuzluk Özlemi, Cahit Berkay ve Zen, Çamur, Çar Newa, Deli, Deli Selim, Dembedem, Demir Demirkan, Demirhan Baylan, Dinar Bandosu, Dirty Black, Doksan, Efsun, White Wash, Gevende, Hakan Kurşun, Hariçten Gazelciler, Hipnose, Işığın Yansıması, Kara Güneş, Kiralık Orkestra, Mai, Marsis, Melatonin, Moğollar, Moral, Narkoz, Nev, Nitro, OTR, Sabih Cangil Band, Sek Z, Semaver Kumpanya Ritm Grubu, Senfonya, Soul Sacrifice, Teneke Trampet, Unleash, Violet, Yanlış, Yash Ar, Yeni Harman, Yolgezer ve Zardanadam.

2008 · Son festival

9-10 Ağustos 2008. Altıncı yıl. Festival masrafları arttığı için giriş bu kez kapıda alınan 3 liralık “dayanışma rozeti” ile yapıldı. Ekip, o yıl daha az bilinen gruplara yer verme kararı aldı: “Bu kez yeni sesler olacak, daha az duyulmuş ancak yaptıkları işlerde iyi olan grupları çıkaracağız.” İki günde iki ayrı sahnede 41 müzisyen, grup ve DJ sahne aldı.

Rock Sahnesi, Cumartesi: 45’lik Şarkılar, Ahibba, Bajar ve Vedat Yıldırım, Deli, Heavy Cross (Gürcistan), Human Harvest, Gren, Kaçak, Kırmızı Nokta, Mor ve Ötesi, Sakin, Suların Uğultusu, Smyrname, Zardanadam.

Rock Sahnesi, Pazar: Ayılar, Dinar Bandosu, Ferec, Hariçten Gazelciler, Komik Günler, Konqistador (Avustralya), Kramp, Marsis, RockA, Teneke Trampet.

Alternatif Sahne: Besa (Kosova), Change of Plans, Cümbüş Cemaat, Dembedem, Demet Sinel, Evo Trio, Feryal Öney, Gevende, Hayvanlar Alemi, Karate Kid, Mahşeri Cümbüş ve Sultan Tunç.

2008’in en çok konuşulan anı, o hafta savaşın başladığı Gürcistan’dan gelen Heavy Cross’un sahnesiydi. Yakınlarından haber alamadıklarını söyleyen grup, ülkesine Barışarock’tan barış şarkıları söyledi. Alanda darbe girişimlerinden Kürt sorununa, nükleer santrallerden örgütlenme özgürlüğüne kadar pek çok başlıkta söyleşi yapıldı; Oral Çalışlar, Berat Günçıkan, İlkay Akkaya, Mehmet Ali Alabora, Lale Mansur, Harun Tekin, Roni Margulies, Ferhat Kentel ve Ayla Akat gibi isimler katıldı.

Festival nasıl işliyordu?

Barışarock bir şirket organizasyonu değildi. Katılımcılar haftalık toplantılarla çalıştı: Salı günleri sahne, Cuma günleri atölyeler toplantısı yapılıyor, alanın çadır düzeni, tiyatro ve film gösterimleri, sivil toplum kuruluşlarının stantları tek tek konuşuluyordu. Giriş ücretsizdi; 2008’de masraflar nedeniyle dayanışma rozeti uygulamasına geçildi. Ekip, yola çıkış ilkelerini şöyle özetliyordu:

“Asla ticari olmadık. Kazanılacak paraya el sürmediğimiz gibi, her artıyı barış için değerlendireceğiz sözünü tutmayı sürdüreceğiz. Zorunlu kalemler dışında her şeyi dayanışma kültürüyle çözdük. Tek gündemimiz ve derdimiz barış oldu.”

Alanda müzik dışında sinema ve belgesel gösterimleri, tiyatro oyunları, fotoğrafçılık ve çocuk sağlığı gibi atölyeler, graffiti duvarları, organik sebze stantları ve imza kampanyaları vardı. Afiş ve bildiriler Karakedi Kültür Merkezi’nden dağıtılırdı.

Neden ara verdi?

Organizasyon ekibi, 2008 festivalinden birkaç gün önce “Barışarock ara veriyor” açıklamasını yaptı. Gerekçe, festivale dönüşen bir hareketin politik zeminini kaybetmemesi ve tıkanmamasıydı. Festival coşkuyla başlayıp buruk bitmiştir; alandan ayrılanlar “seneye görüşürüz” diyemedi. Altı yıl ayakta kalan Barışarock, bu kararla birlikte arşivini ve mirasını bıraktı.

İnisiyatifin festival sitesinde yayımladığı veda yazısı, kararın gerekçesini kendi ağzından anlatıyor:

“6 üstü bir festival olan Barışarock, yayınını bir süre ara verme kararı aldı. Barışarock inisiyatifinin aldığı bu kararın gerekçesi, festivalimizi ilkeleriyle ve enerjisiyle gözümüz gibi koruma kaygısı. Kendi emeğimize yabancılaşmamak, sözümüzü özgürleştirmek istiyoruz. Yıpranan yerlerimizi tamir etmek, ruhumuzu kaybetmemek için durup etrafımıza bakmak istiyoruz.”

“Yapılan işin kendisi, Barışarock'un ruhunun önüne geçmeye başlamıştı. Maddi gereksinimler, güvenlik organizasyonu, müzisyenlerle ilişkiler, alan görevleri gibi birçok devasa iş, ileteceğimiz mesajın arada kaynamasına sebep olabiliyordu. Irak'ın işgali ya da Lübnan'ın saldırıya uğraması gibi momentlerde yakaladığımız hareket, rutinde tökezliyordu. Biz rutini sorgulamayı tercih ettik.”

Yazı, ara vermenin bir veda olmadığını da ekliyor: “Evlerimize dönmüyoruz. Şenlikli muhalif işler örgütlemekten vazgeçmiyoruz. Bu arayı yaratıcı fikirler geliştirmek, Barışarock'çularla fikir alışverişi yapmak, yeni, farklı ve radikal eylemceler örgütlemek için kullanacağız. Kimse merak etmesin, Barışarock tazelenip yine hayatımıza girecektir.”

Arşivden fotoğraflar ve afişler

Afişler ve el ilanı Barışarock kolektifinin kendi sitesinden (barisarock.org), Internet Archive üzerinden alınmıştır. 2003 ve 2004 afişleri günümüze ulaşmadı: kolektifin sitesi 2004 yazında çerçeveli bir yapıdaydı ve arşivlenen ilk afişler 2005 sonbaharına ait. 2007 sahne fotoğrafı robokow takma adlı fotoğrafçının CC BY 2.0 lisanslı karesidir.

Video arşivi

Festivalin kurucularından Taner Öngür’ün arşivinden festival görüntüleri:

Barışarock 2003

Barışarock 2004, çeşitli görüntüler

Barışarock 2005, savaşa karşı ses çıkar

Barışarock 2005, 27 Ağustos Cumartesi

Barışarock 2005, 28 Ağustos

Barışarock 2005, Kola işçileri

Barışarock 2005, festival alanı

Barışarock 2008, çeşitli görüntüler

Barışarock tanıtım videoları

Sık sorulan sorular

Barışarock hangi yıllarda yapıldı?

2003, 2004, 2005, 2006, 2007 ve 2008. Altı yıl boyunca her yıl ağustos ayında, 2003 yılı hariç Sarıyer Mehmet Âkif Ersoy Piknik Alanı’nda düzenlendi.

Barışarock neden kuruldu?

Coca-Cola’nın 2003’te Hezarfen Havaalanı’nda düzenlediği Rock’n Coke festivaline tepki olarak. Müziğin reklam ve halkla ilişkiler aracına dönüşmesine karşı çıkan bir grup genç, aynı tarihlerde ücretsiz ve sponsorsuz bir alternatif kurdu.

Giriş ücretli miydi?

Festival 2008’e kadar ücretsizdi; katılımcılar site üzerinden indirilen davetiye kuponlarıyla giriyordu. 2008’de masraflar nedeniyle kapıda alınan 3 liralık dayanışma rozeti uygulamasına geçildi.

Barışarock’ta hangi gruplar çıktı?

Moğollar, Bulutsuzluk Özlemi, Mor ve Ötesi, Kesmeşeker, Zardanadam, Demir Demirkan, Yaşar Kurt, Bülent Ortaçgil, Gevende, Dinar Bandosu, Teneke Trampet, Kara Güneş ve Heavy Cross gibi yüzlerce grup ve sanatçı. Yıl yıl listeler bu yazının içinde.

Barışarock neden sona erdi?

Organizasyon ekibi 2008’de “politik zemini kaybetmemek ve tıkanmamak için” ara verdiklerini açıkladı. Festival 2008’de son kez yapıldı.

Kaynaklar

bianet haber arşivi (2003-2008), Türkçe Wikipedia, Ekşi Sözlük ve Uludağ Sözlük başlıkları, Küresel Barış ve Adalet Koalisyonu arşivi, barisarock.org’un Internet Archive kayıtları ve festivalin kendi sahne programı sayfaları.