2000’lerde Türk Rock Forumlarında Dönen Ama Bugün İzi Az Kalmış 10 Şey

2000’lerde Türk rock forumlarında dönen şeylerin çoğu bugün internette tek tıkla bulunmuyor. Kapandılar, silindiler ya da bir alan adı satış sayfasına dönüştüler. Aşağıdaki on maddeyi Internet Archive kayıtlarından ve dipses.net’in kendi Arşiv Kazısı dosyalarından çıkardım; her birinin kanıtı maddenin sonunda duruyor.

Kısa cevap

En çok iz bırakan on şey şunlar: ?lofi=1 düşük bant genişliği modu, Türkçe mIRC scriptleri, DCC ile şarkı takası, forum imzalarındaki tasarımcı adları, üye galerileri, 88×31 bannerlar ve banner rotasyonu, “Top 10” oylamaları, ziyaretçi defterleri, MSN Grupları ile Yahoo! Groups listeleri ve RapidShare indirme linkleri. Bu on şeyin ortak özelliği aynı: içerikleri kapalı bir platformda ya da ölmüş bir alan adında üretildiği için bugün çoğunun izi yalnızca arşiv kayıtlarında kaldı.

Neden bu on şeyin izi silindi

Üç ayrı ölüm sebebi var. Birincisi platform kapanışları: Microsoft, MSN Grupları 21 Şubat 2009’da kapattı; Yahoo! Groups içeriği 2019 sonunda silinmeye başladı ve 15 Aralık 2020’de servis tamamen kapandı; RapidShare Mart 2015’te kapandı. İkincisi alan adı ölümü: dönemin rock sitelerinin çoğu bugün ya boş duruyor ya satılık. metaltr.com ve rockmuzik.com şu anda HugeDomains üzerinde “for sale” sayfası olarak açılıyor. Üçüncüsü teknik eskime: forumların viewtopic.php adresleri ve üye galerileri hem link hem veritabanı olarak kayboldu, geriye sadece Wayback Machine’in kaydettiği birkaç sayfa kaldı.

Bu yazıdaki her madde, Internet Archive kayıtlarında ve arşivimizdeki eski ekran görüntülerinde doğrulandı. Kaynak bağlantıları her maddenin altında.

2000’lerde Türk rock forumlarında dönen 10 şey

?lofi=1 düşük bant genişliği modu (2007) – Modem ve sınırlı kota döneminin en pratik çözümüydü: forum adresinin sonuna ?lofi=1 eklenince sayfa avatarlar, tablolar ve grafikler olmadan açılırdı. dipses.org’un 2007 kayıtlarında forumun birinci sürümü /forum/ver1/ klasöründe duruyor ve bu mod oradan geliyor. Bugün hiçbir forumda böyle bir şey yok; çünkü kotayla boğuşan kullanıcı da kalmadı.
Türkçe mIRC scriptleri (1999-2003) – mIRC’in arayüzünü kendileri yazıp dağıtan bir kuşağın ürünleriydi: ASCImIRC 1.2, Canavar 8.0, Dragon 3.1, Klavye 5.0, mIRC 5.7 Türkçe. Bu scriptler forumlarda ve IRC sunucularının dosya bölümlerinde el değiştirirdi; bugün kaynakları kapalı, indirme linkleri ölü.
DCC ile şarkı takası ve “bağlantı koptu” hayaletleri – Albümler forum linkinden değil, doğrudan IRC üzerinden çekilirdi: DCC ile bir kişiden şarkı, resim veya script alınır, bağlantı koptuğunda nickin yanına “bağlantı koptu” yazısı düşerdi. O nick, kişi geri gelene kadar kanalda hayalet gibi dururdu. DCC protokolü hâlâ çalışıyor ama o takas kültürünün kaydı yok.
Forum imzalarındaki tasarımcı adları (2007-2008) – Her forumun alt satırında tasarımı yapan kişinin imzası dururdu. metalTR’nin forumunda şu satır okunuyordu: “MetalRuh Tasarım, Grafik, Falan Filan by: aNthraX”. Bu imzalar çoğu zaman o kişinin internetteki tek iziydi; forum kapandığında imza da silindi.
Üye galerileri ve üye numaraları (2007) – dipses.org’da galeri tek tek numaralanmıştı: album.php?user_id=1033, 1047, 1052, 1186. Üye numarası 1000’i geçmişti; yani forumda ciddi bir topluluk vardı. Düşük numaralar ilk kuşak üyeleri gösterirdi. Üye numarası ezberlemek, o dönem forum kimliğinin bir parçasıydı.
88×31 bannerlar ve banner rotasyon sistemleri (2003) – Rock siteleri birbirlerinin bannerlarını taşırdı. rockTR.com’un 1 Şubat 2003 kaydında bağlantılar banners.php?op=click&bid=12 biçiminde: yani tıklama sayan bir rotasyon sistemi vardı. PHP-Nuke altyapısının parçası olan bu sistemler, sitelerin kendi reklam ağlarını kurma biçimiydi.
“Top 10” oylamaları, anketler ve link depoları – rockTR.com’un 2003 menüsünde anketler, “Top 10”, link deposu, haber gönder ve üye listesi bölümleri yan yana duruyordu. Kullanıcı oy verir, site sıralamaya girerdi. Bugün bu işlevi sosyal medya algoritması üstlendi; oy sayacının yerini beğeni aldı ve eski oylamaların kaydı kalmadı.
Ziyaretçi defterleri – Fan sitelerinin ve grup sayfalarının kapısında bir defter olurdu: adını, e-postanı ve mesajını yazardın. Dönemin imzası “defterime yaz” çağrısıydı. Spam yorumlar ve sitelerin kapanmasıyla defterler silindi; tek kalan örnekler Internet Archive’de açılan boş form sayfaları.
MSN Grupları ve Yahoo! Groups listeleri – Rock topluluklarının bir kısmı forum değil, e-posta listesi ve MSN Grubu olarak yaşıyordu. MSN Grupları 21 Şubat 2009’da kapatıldı ve arşivi taşınmadı. Yahoo! Groups’ta içerik 2019’un sonunda silinmeye başladı, liste yalnızca mailing list’e indirildi ve servis 15 Aralık 2020’de kapandı. O listelerdeki tartışmalar bugün hiçbir yerde yok.
RapidShare ve Netload “part1, part2” linkleri – Forum başlıklarının altı yüzlerce kez aynı kalıpla doluydu: albüm adı, parça sayısı ve art arda indirme linkleri. RapidShare Mart 2015’te kapandı; ondan sonra da Netload, Uploaded ve benzerleri gitti. Bugün o başlıklar arşivde duruyor ama içindeki linklerin tamamı ölü.

Bugün geriye ne kaldı

Tablo karışık. turkrock.com ve rocktr.com hâlâ açılıyor. metaltr.com ve rockmuzik.com satılık alan adı sayfası. dipses.org gibi bir dönem portal olarak çalışan adresler kayıp; o forumun 300’den fazla sayfası yalnızca Internet Archive’de duruyor. Kendi arşivimiz dipses.net 2006’dan beri ayakta ve dönemin sohbet kültürünü yaşatıyor: #dipses, #radyo ve #arsiv kanalları irc.dipses.net üzerinden açık.

Sık sorulan sorular

2000’lerde Türk rock forumları hangi altyapıyı kullanıyordu?

Dönemin iki baskın yazılımı phpBB ve vBulletin’di. dipses.org 2007’de phpBB üzerine kuruluydu; adresler viewtopic.php, privmsg.php, profile_main.php biçimindeydi ve düşük bant genişliği için ?lofi=1 modu vardı. metalTR’nin forumu ise vBulletin 3.7.1 ve vBadvanced CMPS 3.0.1 ile çalışıyordu.

Bu forumlardan bugün geriye ne kaldı?

Çok az. Alan adlarının bir kısmı ölü, bir kısmı satılık, bir kısmı ise yerinde ama içeriksiz. Forum veritabanları yedeklenmediği için konuların tamamı kayıp; geriye Wayback Machine’in kaydettiği birkaç yüz sayfa ve o sayfaların ekran görüntüleri kaldı.

Kapanan bir forumun eski sayfalarını nasıl bulabilirim?

Internet Archive’ın CDX arayüzünü kullanmak en hızlı yol: web.archive.org/cdx/search/cdx?url=alanadi.com*&matchType=prefix sorgusu, o alan adından arşivlenmiş tüm adresleri tarihleriyle listeler. rocktr.com için 2003-2007 arası yaklaşık 2.269 farklı adres, turkrock.com için 2001’den itibaren 1.062 adres kayıtlı.

Türk rock forumlarında en çok hangi bölüm tutuluyordu?

Haber ve tartışma kadar indirme bölümleri de yoğundu. rockTR.com’un 2003 kaydında mp3 bölümünde 38 şarkı vardı ve indirmek için siteye üye olmak gerekiyordu. Yani müzik paylaşımının kapısında üyelik duruyordu; bugünkü “giriş yap ve dinle” mantığının ilk hali.

Bugün hâlâ böyle bir ortam var mı?

Forum kültürü sosyal medyaya taşındı ama kapalı kanal fikri sürüyor. dipses.net’te arşiv forumu ve IRC kanalları aynı işlevi görüyor; bir hesap açıp #dipses kanalına girmek, 2007’de foruma üye olmaya en yakın şey.

İlgili yazılar

Tepkini ver: