Depar: Başlı Başına Bir Yolculuk (2005-2008)

2005 sonbaharında Türkiye’de rock ve metal dinleyen biri için bir albüme ulaşmak hâlâ meseleydi. Plak dükkânları azalmış, kaset devri kapanmış, CD fiyatları bir öğrencinin harçlığını aşıyordu. İnternet vardı, ama yavaş; arama motorları bugünkü gibi değil. Bir albümün peşine düşmek haftalar sürebiliyordu.

Tam o dönemde, ücretsiz bir hosting üzerinde kurulmuş bir phpBB forumu çıktı karşımıza. Adı Depar, sloganıysa kendinden emindi: “Başlı Başına Bi Yolculuk.”

Adı bile bir dönemin şifresiydi

Depar, Türkçede koşuya hızlı başlama anlamına gelir. Sitenin adı boşuna seçilmemişti: forum, “full albüm” arayan bir neslin çıkış rampasıydı. O günlerde bir albümün tamamına ulaşmak, bugünkü gibi bir arama kutusuna yazmakla olmuyordu. Kimin elinde ne varsa, kim kimi tanıyorsa oradan yürürdü.

Depar bunu bir düzene oturttu. Kategoriler öylesine netti ki, ilk bakışta ne olduğu anlaşılıyordu:

• Depar Full Albümler™ – albümün tamamı, parça parça değil
• Depar Music – Paylaşım Markt™ (Yerli) – Türk rock ve metal
• Depar Music – Paylaşım Markt™ (Yabancı) – yurt dışı gruplar
• Depar Various™ – derlemeler, tekler, kategoriye girmeyenler
• Tanışma – Hoş Geldiniz™ ve Soluklanın – Muhabbet™ – forumun sohbet tarafı

Bu başlıklardaki “Paylaşım Markt” ifadesi bile dönemin dilini anlatıyor. Türkçe ile İngilizce arasında kendi kendine kurulmuş bir kelime: market değil, markt. O yılların forum kültüründe yazım hataları utanılacak şey değildi, aksine aidiyet işaretiydi.

Rakamlar: 6.790 üye, 17.190 mesaj

2007 arşivinde forumun künyesi şöyle yazıyor: toplam 6.790 kayıtlı kullanıcı ve 17.190 mesaj. Şubat 2006’da ise 112 konu ve 582 mesaj vardı. Yani forum bir buçuk yılda ciddi biçimde büyümüş, kendi kendini besleyen bir topluluğa dönüşmüştü.

Adını bugün de hatırladığımız moderatörler o dönem listede duruyordu: RainFace, hkntk, Kırılgan, skarabulut278, Murat, nur, LiviA. Bir forumun en kritik işi moderasyondu: hangi başlık nereye açılacak, hangi istek reddedilecek, kavga nasıl bastırılacak. Bu isimler o emeği karşılıksız taşıyordu.

Rapidshare çağı

Depar’ın paylaşım yöntemi bugünkü ölçeklerle tuhaf gelebilir: albümler Rapidshare linkleriyle veriliyordu. Bir albüm birden fazla parçaya bölünür, her parça ayrı bir link olur, indiren kişi hepsini sırayla indirip birleştirirdi. Yavaş bağlantıda bu saatler sürebilirdi. Linkler ölür, yeniden istenirdi: “link kırık, yenileyebilir misiniz?” cümlesi o forumların ortak diline aitti.

Yine de bir şey değişmiyordu: aradığın albümü bulduğunda, elinde bir başkasının arşivi değil, paylaşma isteği oluyordu. Depar’ın Ekşi Sözlük’teki ilk tanımı bunu açıkça söylüyor: “Türkçe’nin dışında çok sağlam bir rock ve metal deposu… üye olun ve hemen deneyin.”

Taşınma ve sessizlik

Her ücretsiz hostingin bir sonu var. Depar da aynı kaderi yaşadı: 2006 sonlarında depar.be adresine taşındı. Forumun ana sayfasına o dönem bir duyuru görseli koyuldu: “Taşındık!! Bundan sonra yeni paylaşımlarımızı yeni adresimizde sürdüreceğiz.”

Bir süre devam etti. Sonra sessizlik geldi. Bugün ne depar.netfreehost.com ne de depar.be açılıyor; iki alan adı da çözümlenmiyor. Geriye kalan tek şey Internet Archive’de duran 82 arşiv kaydı, Ekşi Sözlük’teki iki satır ve birkaç eski forum gönderisinde adının geçmesi.

Bugün neden yazdık bunu

Türk rock tarihi yalnızca gruplardan, albümlerden ve konserlerden oluşmuyor. Onu mümkün kılan altyapı da tarihin parçası: dergiler, radyo programları, fanzinler ve evet, forumlar.

Depar gibi siteler bugünün platformlarında olmayan bir şeyi yapıyordu: bir albümü arayanla elinde olanı buluşturuyordu. Kâr yoktu, kurumsallık yoktu, “içerik stratejisi” diye bir şey yoktu. Sadece ortak bir merak ve onu paylaşma alışkanlığı vardı.

Arşivlerin kaybolması bu yüzden önemli. Bir site kapandığında yalnızca sunucu kapanmıyor; orada biriken konuşmalar, espriler, tartışmalar, o dönemin insanlarının birbirine nasıl davrandığı da siliniyor. Depar’ı kurtaramayız, ama en azından hatırlayabiliriz.

Bu yazıyı, söz konusu forumun bir üyesi olarak yazdık. Orada olanlar bilir: o dönem bir siteyi “başlı başına bir yolculuk” yapan şey, sunucu değildi.

Sık sorulan sorular

Depar nedir?

2005 sonbaharında ücretsiz bir hosting üzerinde kurulmuş phpBB forumu. Sloganı “Başlı Başına Bi Yolculuk” olan site, rock ve metal albümlerinin tamamının paylaşıldığı bir arşivdi.

Depar’da ne paylaşılıyordu?

Albümlerin tamamı, parça parça değil. Kategoriler netti: Depar Full Albümler, Depar Music - Paylaşım Markt (Yerli), Depar Music - Paylaşım Markt (Yabancı), Depar Various, Tanışma - Hoş Geldiniz ve Soluklanın - Muhabbet.

Forum ne kadar büyüktü?

2007 arşivinde 6.790 kayıtlı kullanıcı ve 17.190 mesaj yazıyor. Şubat 2006’da ise 112 konu ve 582 mesaj vardı; forum bir buçuk yılda ciddi biçimde büyümüştü.

Albümler nasıl indiriliyordu?

Rapidshare linkleriyle. Bir albüm birden fazla parçaya bölünür, her parça ayrı link olur, indiren kişi hepsini sırayla indirip birleştirirdi. Linkler öldüğünde “link kırık, yenileyebilir misiniz?” cümlesi forumun ortak diline aitti.

Depar bugün açılıyor mu?

Hayır. Forum 2006 sonlarında depar.be adresine taşındı, bir süre sonra yayın bitti. Bugün ne depar.netfreehost.com ne depar.be çözümleniyor. Geriye Internet Archive’daki 82 arşiv kaydı ve Ekşi Sözlük’teki iki satır kaldı.